๓. มหาทุกฺขกฺขนฺธสุตฺตวณฺณนา

[๑๖๓] เอวมฺเม สุตนฺติ มหาทุกฺขกฺขนฺธสุตฺตํ. ตตฺถ วินยปริยาเยน ตโย ชนา สมฺพหุลาติ วุจฺจนฺติ, ตโต ปรํ สํโฆ. สุตฺตนฺตปริยาเยน ตโย ตโย เอว, ตโต อุทฺธํ สมฺพหุลาติ วุจฺจนฺติ. อิธ สุตฺตนฺตปริยาเยน สมฺพหุลาติ เวทิตพฺพา. ปิณฺฑาย ปาวิสึสูติ ปวิฏฺฐา, เต ปน น ตาว ปวิฏฺฐา, ปวิสิสฺสามาติ นิกฺขนฺตา ๑- ปน ปวิสึสูติ วุตฺตา. ยถากึ ๒-? ยถา คามํ คมิสฺสามีติ นิกฺขนฺต- ปุริโส ตํ คามํ อปฺปตฺโตปิ "กุหึ อิตฺถนฺนาโม"ติ วุตฺเต "คามํ คโต"ติ วุจฺจติ, เอวํ. ปริพฺพาชกานํ อาราโมติ เชตวนโต อวิทูเร อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ อาราโม อตฺถิ, ตํ สนฺธาย เอวมาหํสุ. สมโณ อาวุโสติ อาวุโส ตุมฺหากํ สตฺถา สมโณ โคตโม. กามานํ ปริญฺญนฺติ กามานํ ปหานํ สมติกฺกมํ ปญฺญเปติ. รูปเวทนาทีสุปิ เอเสว นโย.

ตตฺถ ติตฺถิยา สกสมยํ ชานนฺตา กามานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปยฺยุํ ปฐมชฺฌานํ วทมานา, รูปานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปยฺยุํ อรูปภวํ วทมานา, เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปยฺยุํ อสญฺญิภวํ ๓- วทมานา. เต ปน "อิทํ นาม ปฐมชฺฌานํ อยํ รูปภโว อยํ อรูปภโว"ติปิ น ชานนฺติ. เต ปญฺญเปตุํ อสกฺโกนฺตาปิ เกวลํ "ปญฺญเปม ปญฺญเปมา"ติ วทนฺติ. ตถาคโต กามานํ ปริญฺญํ อนาคามิมคฺเคน ปญฺญเปติ, รูปเวทนานํ อรหตฺตมคฺเคน. เต เอวํ มหนฺเต วิเสเส วิชฺชมาเนปิ อิธ โน อาวุโส โก วิเสโสติอาทิมาหํสุ.

ตตฺถ อิธาติ อิมสฺมึ ปญฺญาปเน. ธมฺมเทสนาย วา ธมฺมเทสนนฺติ ยทิทํ สมณสฺส วา โคตมสฺส ธมฺมเทสนาย สทฺธึ อมฺหากํ ธมฺมเทสนํ, อมฺหากํ วา ธมฺมเทสนาย สทฺธึ สมณสฺส โคตมสฺส ธมฺมเทสนํ อารพฺภ นานากรณํ วุจฺจถ, ๔- ตํ กึ นามาติ วทนฺติ. ทุติยปเทปิ เอเสว นโย. อิติ เต เวมชฺเฌ ภินฺนสุวณฺณํ วิย สาสเนน สทฺธึ อตฺตโน ลทธึ วจนมตฺเตน สมธุรํ ฐปยึสุ.