๕. อนุมานสุตฺตวณฺณนา

[๑๘๑] เอวมฺเม สุตนฺติ อนุมานสุตฺตํ.

ตตฺถ ภคฺเคสูติ เอวํนามเก ชนปเท, วจนตฺโถ ปเนตฺถ วุตฺตานุสาเรเนว เวทิตพฺโพ. สุํสุมารคิเรติ ๑- เอวํนามเก นคเร. ตสฺส กิร นครสฺส วตฺถุปริคฺคหณทิวเส ๒- อวิทูเร อุทกรหเท สุํสุมาโร สทฺทมกาสิ, คิรํ นิจฺฉาเรสิ. อถ นคเร นิฏฺฐิเต ๓- สุํสุมารคิรํเตฺววสฺส นามํ อกํสุ. เภสกฬาวเนติ เภสกฬานามเก วเน. "เภสกฬาวเน"ติปิ ปาโฐ. มิคทาเยติ ตํ วนํ มิคปกฺขีนํ อภยํ ทินฺนฏฺฐาเน ชาตํ, ตสฺมา มิคทาโยติ วุจฺจติ.

ปวาเรตีติ อิจฺฉาเปติ. วทนฺตูติ โอวาทานุสาสนีวเสน วทนฺตุ, โอวทนฺตุ, ๔- อนุสาสนฺตูติ อตฺโถ. วจนีโยมฺหีติ อหํ ตุเมฺหหิ วตฺตพฺโพ, อนุสาสิตพฺโพ โอวทิตพฺโพติ อตฺโถ. โส จ โหติ ทุพฺพโจติ โส จ ทุกฺเขน วตฺตพฺโพ โหติ, วุตฺโต น สหติ. โทวจสฺสกรเณหีติ ทุพฺพจภาวการเกหิ อุปริ อาคเตหิ โสฬสหิ ธมฺเมหิ. อปทกฺขิณคฺคาหี อนุสาสนินฺติ โย หิ วุจฺจมาโน ตุเมฺห มํ กสฺมา วทถ, อหํ อตฺตโน กปฺปิยากปฺปิยํ สาวชฺชานวชฺชํ อตฺถานตฺถํ ชานามีติ วทติ, อยํ อนุสาสนึ ปทกฺขิณโต น คณฺหาติ, วามโต คณฺหาติ, ตสฺมา อปทกฺขิณคฺคาหีติ วุจฺจติ.