๓. มหาโคปาลกสุตฺตวณฺณนา

[๓๔๖] เอวมฺเม สุตนฺติ มหาโคปาลกสุตฺตํ. ตตฺถ ติสฺโส กถา เอกนาลิกา, จตุรสฺสา, นิสินฺนวตฺติกาติ. ตตฺถ ปาลึ วตฺวา เอเกกปทสฺส อตฺถกถนํ เอกนาลิกา นาม. อปณฺฑิตํ โคปาลกํ ทสฺเสตฺวา, อปณฺฑิตํ ภิกฺขุํ ทสฺเสตฺวา, ปณฺฑิตํ โคปาลกํ ทสฺเสตฺวา, ปณฺฑิตํ ภิกฺขุํ ทสฺเสตฺวาติ ตํ จตุกฺกํ พนฺธิตฺวา กถนํ จตุรสฺสา นาม. อปณฺฑิตํ โคปาลกํ ทสฺเสตฺวา ปริโยสานคมนํ, อปณฺฑิตํ ภิกฺขุํ ทสฺเสตฺวา ปริโยสานคมนํ, ปณฺฑิตํ โคปาลกํ ทสฺเสตฺวา ปริโยสานคมนํ, ปณฺฑิตํ ภิกฺขุํ ทสฺเสตฺวา ปริโยสานคมนนฺติ อยํ นิสินฺนวตฺติกา นาม. อยํ อิธ สพฺพาจริยานํ อาจิณฺณา.

เอกาทสหิ ภิกฺขเว องฺเคหีติ เอกาทสหิ อคุณโกฏฺฐาเสหิ. โคคณนฺติ โคมณฺฑลํ. ปริหริตุนฺติ ปริคฺคเหตฺวา วิจริตุํ. ผาตึ กาตุนฺติ วุฑฺฒิมาปาเทตุํ ๑- อิธาติ อิมสฺมึ โลเก. น รูปญฺญู โหตีติคณนโต วา วณฺณโต วา รูปํ น ชานาติ. คณนโต น ชานาติ นาม อตฺตโน คุนฺนํ สตํ วา สหสฺสํ วาติ สงฺขฺยํ น ชานาติ. โส คาวีสุ หตาสุ วา ปลาตาสุ วา โคคณํ คเณตฺวา อชฺช เอตฺตกา ๒- น ทิสฺสนฺตีติ เทฺว ตีณิ คามนฺตรานิ วา อฏวึ วา วิจรนฺโต น ปริเยสติ, อญฺเญสํ คาวีสุ อตฺตโน โคคณํ ปวิฏฺฐาสุปิ โคคณํ คเณตฺวา "อิมา เอตฺตกา คาโว น อมฺหากนฺ"ติ ยฏฺฐิยา โปเถตฺวา น นีหรติ, ตสฺส นฏฺฐา คาวิโย นฏฺฐาว โหนฺติ, ปรคาวิโย คเหตฺวา วิจรนฺตํ โคสามิกา ทิสฺวา "อยํ เอตฺตกํ กาลํ อมฺหากํ เธนุํ คณฺหาตี"ติ ตชฺเชตฺวา อตฺตโน คาวิโย คเหตฺวา คจฺฉนฺติ. ตสฺส โคคโณปิ ปริหายติ, ปญฺจโครสปริโภคโตปิ ปริพาหิโร โหติ. วณฺณโต น ชานาติ นาม "เอตฺตกา คาโว เสตา, เอตฺตกา รตฺตา, เอตฺตกา กาฬา, เอตฺตกา กพลา, เอตฺตกา นีลา"ติ น ชานาติ, โส คาวีสุ หตาสุ วา ปลาตาสุ วา ฯเปฯ ปญฺจโครสปริโภคโตปิ ปริพาหิโร โหติ.