๗. วตฺถูปมสุตฺตวณฺณนา

[๗๐] เอวมฺเม สุตนฺติ วตฺถูปมสุตฺตํ. ตตฺถ เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว วตฺถนฺติ ภิกฺขเว ยถา วตฺถนฺติ อุปมาวจนเมตํ. อุปมํ กโรนฺโต จ ภควา กตฺถจิ อุปมํ ปฐมํเยว ทสฺเสตฺวา ปจฺฉา อตฺถํ ทสฺเสติ, กตฺถจิ ปฐมํ อตฺถํ ทสฺเสตฺวา ปจฺฉา อุปมํ, กตฺถจิ อุปมาย อตฺถํ ปริวาเรตฺวา ทสฺเสติ, กตฺถจิ อตฺเถน อุปมํ.

ตถาเหส "เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว เทฺว อคารา สทฺวารา, ๑- ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส มชฺเฌ ฐิโต ปสฺเสยฺยา"ติ ๒- สกลํปิ เทวทูตสุตฺตํ อุปมํ ปฐมํ ทสฺเสตฺวา ปจฺฉา อตฺถํ ทสฺเสนฺโต อาห. "ติโรกุฑฺฑํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺฉติ, เสยฺยถาปิ อากาเส"ติ ๓- อาทินา ปน นเยน สกลํปิ อิทฺธิวิธํ อตฺถํ ปฐมํ ทสฺเสตฺวา ปจฺฉา อุปมํ ทสฺเสนฺโต อาห. "เสยฺยถาปิ พฺราหฺมณ ปุริโส สารตฺถิโก สารคเวสี"ติ ๔- อาทินา นเยน สกลํปิ จุลฺลสาโรปมสุตฺตํ อุปมาย อตฺถํ ปริวาเรตฺวา ทสฺเสนฺโต อาห. "อิธ ปน ภิกฺขเว เอกจฺเจ กุลปุตฺตา ธมฺมํ ปริยาปุณนฺติ สุตฺตํ ฯเปฯ เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว ปุริโส อลคทฺทตฺถิโก"ติ ๕- อาทินา ปน นเยน สกลํปิ อลคทฺทสุตฺตํ มหาสาโรปมสุตฺตนฺติ เอวมาทีนิ สุตฺตานิ อตฺเถน อุปมํ ปริวาเรตฺวา ทสฺเสนฺโต อาห.

สฺวายํ อิธ ปฐมํ อุปมํ ทสฺเสตฺวา ปจฺฉา อตฺถํ ทสฺเสติ. กสฺมา ปเนวํ ภควา ทสฺเสตีติ. ปุคฺคลชฺฌาสเยน วา เทสนาวิลาเสน วา. เย หิ ปุคฺคลา อุปมํ ทสฺเสตฺวา วุจฺจมานํ อตฺถํ สุเขน ปฏิวิชฺฌนฺติ, เตสํ ปฐมํ อุปมํ ทสฺเสติ. เอส นโย สพฺพตฺถ. ยสฺสา จ ธมฺมธาตุยา สุปฏิวิทฺธตฺตา เทสนา วิลาสปฺปตฺโต โหติ, สาสฺส สุปฏิวิทฺธา, ตสฺมา เอส เทสนาวิลาสปฺปตฺโต ธมฺมิสฺสโร ธมฺมราชา, โส ยถา ยถา อิจฺฉติ, ตถา ตถา ธมฺมํ เทเสตีติ เอวํ อิมินา ปุคฺคลชฺฌาสเยน วา เทสนาวิลาเสน วา เอวํ ทสฺเสตีติ เวทิตพฺโพ.