@* ปาลิ....คมนิยา เอวมุปริปิ (สยา) ๗ องฺ. ฉกฺก. ๒๒/๓๓๔/๔๖๓ (สยา)

สํวรปเท ปน สํวริยตีติ ๑- สํวโร ปิทหติ นิวาเรติ ปวตฺติตุํ น เทตีติ อตฺโถ. ตถาหิ "อนุชานามิ ภิกฺขเว ทิวา ปฏิสลฺลียนฺเตน ทวารํ สํวริตฺวา ปฏิสลฺลียิตุนฺ"ติ, ๒- "โสตานํ สํวรํ พฺรูมิ ปญฺญาเยเต ปิถิยฺยเร"ติ ๓- อาทีสุ ปิธานฏฺเฐน สํวรมาห. สฺวายํ สํวโร ปญฺจวิโธ โหติ สีลสํวโร สติญาณขนฺติวิริยสํวโรติ. ตตฺถ "อิมินา ปาฏิโมกฺขสํวเรน อุเปโต"ติ ๔- อยํ สีลสํวโร. ปาฏิโมกฺขสีลญฺหิ เอตฺถ สํวโรติ วุตฺตํ. "จกฺขุนฺทฺริเย สํวรมาปชฺชตี"ติ ๕- อาทีสุ สติสํวโร. สติ เหตฺถ สํวโรติ วุตฺตา. "โสตานํ สํวรํ พฺรูมิ ปญฺญาเยเต ปิถิยฺยเร"ติ อยํ ญาณสํวโร. ญาณญฺเหตฺถ ปิถิยฺยเรติ อิมินา ปิธานฏฺเฐน สํวโรติ วุตฺตํ. "ขโม โหติ สีตสฺส ฯเปฯ อุปฺปนฺนํ กามวิตกฺกํ นาธิวาเสตี"ติ ๖- อาทินา นเยน อิเธว ขนฺติวิริยสํวรา อาคตา. เตสญฺจ "สพฺพาสวสํวรปริยายนฺ"ติ อิมินา อุทฺเทเสน สงฺคหิตตฺตา สํวรภาโว เวทิตพฺโพ.

อปิจ ปญฺจวิโธปิ อยํ สํวโร อิธ อาคโตเยว, ตตฺถ ขนฺติวิริยสํวรา ตาว วุตฺตาเยว. "โส ตญฺจ อนาสนํ ตญฺจ อโคจรนฺ"ติ ๗- อยมฺปเนตฺถ สีลสํวโร. "ปฏิสงฺขา โยนิโส จกฺขุนฺทฺริยสํวรสํวุโต"ติ ๘- อยํ สติสํวโร. สพฺพตฺถ ปฏิสงฺขา ญาณสํวโร. อคหิตคหเณน ปน ทสฺสนํ ปฏิเสวนา ภาวนา จ ญาณสํวโร. ปริยายนฺติ เอเตน ธมฺมาติ ปริยาโย, อุปฺปตฺตึ นิโรธํ วา คจฺฉนฺตีติ วุตฺตํ โหติ. เอตฺตาวตา "สพฺพาสวสํวรปริยายนฺ"ติ เอตฺถ ยํ วตฺตพฺพํ, ตํ วุตฺตํ โหติ.

[๑๕] อิทานิ ชานโต อหนฺติ อาทีสุ ชานโตติ ชานนฺตสฺส. ปสฺสโตติ ปสฺสนฺตสฺส. เทฺวปิ ปทานิ เอกตฺถานิ, พฺยญฺชนเมว นานํ. เอวํ สนฺเตปิ ชานโตติ ญาณลกฺขณํ อุปาทาย ปุคฺคลํ นิทฺทิสติ, ชานนลกฺขณญฺหิ ญาณํ. ปสฺสโตติ ญาณปฺปภาวํ อุปาทาย, ปสฺสนปฺปภาวญฺหิ ญาณํ. ญาณสมงฺคี ปุคฺคโล จกฺขุมา วิย จกฺขุนา รูปานิ ญาเณเนว วิวเฏ ธมฺเม ปสฺสติ. อปิจ โยนิโส มนสิการํ อุปฺปาเทตุํ ชานโต, อโยนิโส มนสิกาโร ยถา น อุปฺปชฺชติ, เอวํ