ตสฺส อมนสิกรณียานํ ธมฺมานํ มนสิการาติ มนสิการเหตุ, ยสฺมา เต ธมฺเม มนสิกโรติ, ตสฺมาติ วุตฺตํ โหติ. เอส นโย ทุติยปเทสุ. "อนุปฺปนฺนา เจว อาสวา อุปฺปชฺชนฺติ, อุปฺปนฺนา จ อาสวา ปวฑฺฒนฺตี"ติ เหฏฺฐา วุตฺตอาสวานํเยว อเภทโต นิคมนเมตํ.

[๑๘] เอตฺตาวตา โย อยํ ปุคฺคลาธิฏฺฐานาย เทสนาย ทสฺสนาย ปหาตพฺเพ อาสเว นิทฺทิสิตุํ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน วุตฺโต, โส ยสฺมา "อโยนิโส ภิกฺขเว มนสิกโรโต อนุปฺปนฺนา เจว อาสวา อุปฺปชฺชนฺตี"ติ เอวํ สามญฺญโต วุตฺตานํ อโยนิโส มนสิการปจฺจยานํ กามาสวาทีนํปิ อธิฏฺฐานํ, ตสฺมา เตปิ อาสเว เตเนว ปุคฺคเลน ทสฺเสตฺวา อิทานิ ทสฺสนาย ปหาตพฺเพ อาสเว ทสฺเสนฺโต โส เอวํ อโยนิโส มนสิกโรติ, อโหสึ นุ โข อหนฺติ อาทิมาห. วิจิกิจฺฉาสีเสน เจตฺถ ทิฏฺฐาสวํปิ ทสฺเสตุํ อิมํ เทสนํ อารภิ.

ตสฺสตฺโถ ยสฺเสเต อิมินา วุตฺตนเยน อาสวา อุปฺปชฺชนฺติ, โส ปุถุชฺชโน โย จายํ "อสฺสุตวา"ติ อาทินา นเยน วุตฺโต, โส ปุถุชฺชโน เอวํ อโยนิโส อนุปาเยน อุปฺปเถน มนสิกโรติ. กถํ? อโหสึ นุ โข ฯปฯ โส กุหึ คามี ภวิสฺสตีติ. กึ วุตฺตํ โหติ, โส เอวํ อโยนิโส มนสิกโรติ, ยถาสฺส "อหํ อโหสึ นุ โข"ติ อาทินา นเยน วุตฺตา โสฬสวิธาปิ วิจิกิจฺฉา อุปฺปชฺชติ. ๑-

ตตฺถ อโหสึ นุ โข น นุ โขติ สสฺสตาการญฺจ อธิจฺจสมุปฺปตฺติอาการญฺจ นิสฺสาย อตีเตน อตฺตโน วิชฺชมานตญฺจ อวิชฺชมานตญฺจ กงฺขติ. กึ การณนฺติ น วตฺตพฺพํ. อุมฺมตฺตโก วิย พาลปุถุชฺชโน ยถา วา ตถา วา ปวตฺตติ. อปิจ