"ขนฺธา เม ปุพฺเพนิวาสมนุสฺสรนฺติ ธาตุโย อายตนานี"ติ วุตฺเตปิ เอเสว นโย. ตสฺมา ภควา ปุพฺเพนิวาสทีปนตฺถํ ปุคฺคลกถํ กเถติ.

"ขนฺธา ทานํ ปฏิคณฺหนฺติ ธาตุโย อายตนานี"ติ วุตฺเตปิ มหาชโน น ชานาติ, สมฺโมหมาปชฺชติ, ปฏิสตฺตุ โหติ "กิมิทํ ขนฺธธาตุอายตนานิ ปฏิคณฺหนฺติ นามา"ติ. "ปุคฺคลา ปฏิคณฺหนฺติ สีลวนฺโต กลฺยาณธมฺมา"ติ วุตฺเต ปน ชานาติ, น สมฺโมหมาปชฺชติ, น ปฏิสตฺตุ โหติ, ตสฺมา ภควา ทกฺขิณาวิสุทฺธิทีปนตฺถํ ปุคฺคลกถํ กเถติ.

โลกสมฺมติญฺจ พุทฺธา ภควนฺโต น ปชหนฺติ, โลกสมญฺญาย โลกนิรุตฺติยา โลกาภิลาเป ฐิตาเยว ธมฺมํ เทเสนฺติ. ตสฺมา ภควา โลกสมฺมติยา อปฺปหานตฺถํปิ ปุคฺคลกถํ กเถติ. ตสฺมา อยํปิ อายสฺมา โลกโวหารกุสลตาย พุทฺธสฺส ภควโต เทสนํ อวิโลเมนฺโต โลกสมฺมติยํ ฐตฺวา จตฺตาโร เม อาวุโส ปุคฺคลาติ อาทิมาห. ตสฺมา เอตฺถ ปรมตฺถวเสน อคฺคเหตฺวา สมฺมติวเสเนว ๑- ปุคฺคโล เวทิตพฺโพ.

เล่มที่ ๑๒ มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์๒๕๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “๕. อนังคณสูตร”