เสยฺยถาปีติ ยถา นาม. กํสปาตีติ กํสโลหภาชนํ. อาภตาติ อานีตา. อาปณา วา กมฺมารกุลา วาติ อาปณโต วา กํสปาติการกานํ กมฺมารานํ ฆรโต วา. รเชนาติ อาคนฺตุกรเชน ปํสุอาทินา. มเลนาติ ตตฺเถว อุฏฺฐิเตน โลหมเลน. ปริโยนทฺธาติ สญฺฉนฺนา. น เจว ปริภุญฺเชยฺยุนฺติ อุทกขาทนียปกฺขิปนาทีหิ ปริโภคํ น กเรยฺยุํ. น จ ปริโยทเปยฺยุนฺติ โธวนฆํสนาทีหิ น ปริสุทฺธํ การาเปยฺยุํ. รชาปเถติ รชปเถ, อยเมว ปาโฐ, รชสฺส อาคมนฏฺฐาเน วุฏฺฐานฏฺฐาเน วา เหฏฺฐามญฺเจ วา ถูสโกฏฺฐเก วา ภาชนนฺตเร วา, ยถา ๑- รเชน โอกิรียตีติ อตฺโถ. สงฺกิลิฏฺฐตรา อสฺส มลคฺคหิตาติ เอตฺถ รชปเถ นิกฺขิปเนน สงฺกิลิฏฺฐตรา, อปริโภคอปริโยทปเนหิ มลคฺคหิตา ๒- มลคฺคหิตตราติ วุตฺตํ โหติ, ปฏิปุจฺฉาวจนํ เจตํ. เตนสฺส เอวมตฺโถ เวทิตพฺโพ, อาวุโส สา กํสปาตี เอวํ กริยมานา อปเรน กาเลน สงฺกิลิฏฺฐตรา จ มลคฺคหิตตรา จ มตฺติกปาตีติ วา กํสปาตีติ วาปิ ๓- ทุชฺชานา ๓- ภเวยฺย นุ โข โนติ, เถโร ตํ ปฏิชานนฺโต อาห "เอวมาวุโส"ติ. ปุน ธมฺมเสนาปติ โอปมฺมํ สมฺปฏิปาเทนฺโต เอวเมว โขติอาทิมาห. ตตฺเถวํ โอปมฺมสํสนฺทนา เวทิตพฺพา:- กิลิฏฺฐกํสปาติสทิโส สงฺคโณ ปุคฺคโล. สงฺกิลิฏฺฐกํสปาติยา น ปริภุญฺชนมาทึ กตฺวา รชาปถนิกฺเขโป วิย ตสฺส ปุคฺคลสฺส ปพฺพชฺชํ ลภมานสฺส เวชฺชกมฺมาทีสุ ปสุตปุคฺคลสนฺติเก ปพฺพชฺชาปฏิลาโภ. สงฺกิลิฏฺฐกํสปาติยา ปุน สงฺกิลิฏฺฐตรภาโว วิย ตสฺส ปุคฺคลสฺส อนุกฺกเมน อาจริยูปชฺฌายานํ อนุสิกฺขโต เวชฺชกมฺมาทิกรณํ, เอตฺถ ฐิตสฺส สงฺคณกาลกิริยา. อถวา อนุกฺกเมน ทุกฺกฏทุพฺภาสิตวีติกฺกมนํ, เอตฺถ ฐิตสฺส สงฺคณกาลกิริยา. อถวา อนุกฺกเมน ปาจิตฺติยถุลฺลจฺจยวีติกฺกมนํ, สงฺฆาทิเสสวีติกฺกมนํ, ปาราชิกวีติกฺกมนํ, มาตุฆาตาทิอนนฺตริยกรณํ, เอตฺถ ฐิตสฺส สงฺคหนกาลกิริยาติ.

สงฺกิลิฏฺฐจิตฺโต กาลํ กริสฺสตีติ เอตฺถ จ อกุสลจิตฺเตน กาลํ กริสฺสตีติ น เอวํ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. สพฺพสตฺตา หิ ปกติจิตฺเตน ภวงฺคจิตฺเตเนว กาลํ กโรนฺติ. อยํ ปน อวิโสเธตฺวา จิตฺตสนฺตานํ กาลํ กริสฺสตีติ เอตมตฺถํ สนฺธาย เอวํ วุตฺโตติ เวทิตพฺโพ.

ทุติยวาเร ปริโยทเปยฺยุนฺติ โธวนฆํสนสณฺหฉาริกาปริมชฺชนาทีหิ ปริสุทฺธํ อาทาสมณฺฑลสทิสํ กเรยฺยุํ. น จ นํ รชาปเถติ ปุพฺเพ วุตฺตปฺปกาเร ฐาเน อนิกฺขิปิตฺวา กรณฺฑกมญฺชุสาทีสุ วา ฐเปยฺยุํ, ปลิเวเฐตฺวา วา นาคทนฺเต ลคฺเคยฺยุํ. เสสํ วุตฺตนยานุสาเรเนว คเหตพฺพํ.