โส กิร คุฬผาณิตขณฺฑสกฺขราทีนิ สกเฏนาทาย ปจฺจนฺตคามํ คนฺตฺวา "วิสกณฺฏกํ คณฺหถ วิสกณฺฏกํ คณฺหถา"ติ อุคฺโฆเสสิ. ตํ สุตฺวา คามิกา "วิสํ นาม กกฺขฬํ, โย นํ ขาทติ, โส มรติ, กณฺฏกํปิ วิชฺฌิตฺวา มาเรติ, อุโภเปเต กกฺขฬา, โก เอตฺถ อานิสํโส"ติ เคเห ทฺวารานิ ถเกสุํ, ทารเก จ ปลาเปสุํ. ตํ ทิสฺวา วาณิโช "อโวหารกุสลา อิเม คามิกา, หนฺท เน อุปาเยน คณฺหาเปมี"ติ "อติมธุรํ คณฺหถ, อติสาทุํ คณฺหถ, คุฬผาณิตํ สกฺขรํ สมคฺฆํ ลพฺภติ, กูฏมาสกกูฏกหาปณาทีหิปิ ลพฺภตี"ติ อุคฺโฆเสสิ. ตํ สุตฺวา คามิกา หฏฺฐตุฏฺฐา อาคนฺตฺวา พหุํปิ มูลํ ทตฺวา คเหสุํ. ตตฺถ วาณิชสฺส "วิสกณฺฏกํ คณฺหถา"ติ อุคฺโฆสนํ วิย ภควโต "สมฺปนฺนสีลา ภิกฺขเว วิหรถ ฯเปฯ สมาทาย สิกฺขถ สิกฺขาปเทสู"ติ วจนํ. "อุโภเปเต กกฺขฬา, โก เอตฺถ อานิสํโส"ติ คามิกานํ จินฺตนํ วิย ภควา "สมฺปนฺนสีลา วิหรถา"ติ อาห. "สีลญฺจ นาเมตํ กกฺขฬํ ๓- หสขิฑฺฑาทิปจฺจนีกํ, ๓- โก นุ โข สมฺปนฺนสีลานํ อานิสํโส"ติ ภิกฺขูนํ จินฺตนํ.

ตตฺถ อากงฺเขยฺย เจติ ยทิ อากงฺเขยฺย ยทิ อิจฺเฉยฺย. ปิโย จ อสฺสนฺติ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสิตพฺโพ, สิเนหุปฺปตฺติยา ปทฏฺฐานภูโต ภเวยฺยนฺติ วุตฺตํ โหติ. มนาโปติ เตสํ มนวฑฺฒนโก, เตสํ วา มเนน ปตฺตพฺโพ, เมตฺตจิตฺเตน ผริตพฺโพติ วุตฺตํ โหติ. ครูติ เตสํ ครุฏฺฐานิโก ปาสาณจฺฉตฺตสทิโส. ภาวนีโยติ "อทฺธายมายสฺมา ชานํ ชานาติ ปสฺสํ ปสฺสตี"ติ เอวํ สมฺภาวนีโย. สีเลเสฺวสฺส ปริปูริการีติ จตุปฺปาริสุทฺธิสีเลสุเยว ปริปูริการี อสฺส, อนูเนน ปริปูริตากาเรน สมนฺนาคโต ภเวยฺยาติ วุตฺตํ โหติ. อชฺฌตฺตํ เจโตสมถมนุยุตฺโตติ อตฺตโน จิตฺตสมเถ ยุตฺโต, เอตฺถ หิ อชฺฌตฺตนฺติ วา อตฺตโนติ วา เอตํ เอกตฺถํ, พฺยญฺชนเมว นานํ. ภุมฺมตฺเถ ปเนตํ สมถนฺติ อุปโยควจนํ. อนูติ อิมินา อุปสคฺเคน โยเค สิทฺธํ. อนิรากตชฺฌาโนติ พหิ อนีหตชฺฌาโน อวินาสิตชฺฌาโน วา, นีหรณวินาสตฺถญฺหิ อิทํ นิรากรณํ นาม. ถมฺภํ นิรํกตฺวา ๑- นิวาตวุตฺตีติอาทีสุ จสฺส ปโยโค ทฏฺฐพฺโพ.