@๕ สี. นิเสฺนโห, ฉ.ม. นิสฺสิเนโห

ยถา จายํ, เอวํ พหุสฺสุเตปิ ปุคฺคเล อชฺโฌตฺถริตฺวา "อีทิสสฺส เจว พหุสฺสุตสฺส อนิยตา คติ, ตว วา มม วา โกจิ วิเสโส"ติ อาทินา นเยน อุปฺปชฺชมาโน ยุคคฺคาหี ปฬาโส. ปเรสํ สกฺการาทีนิ ขิยฺยนา อิสฺสา. อตฺตโน สมฺปตฺติยา ปเรหิ สาธารณภาวํ อสยฺหมานํ มจฺฉริยํ. วญฺจนีกจริยภูตา มายา. เกราฏิกภาเวน อุปฺปชฺชมานํ สาเฐยฺยํ. เกราฏิโก หิ อานนฺทมจฺโฉ ๑- วิย โหติ. อานนฺทมจฺโฉ ๑- นาม กิร มจฺฉานํ นงฺคุฏฺฐํ ทสฺเสติ สปฺปานํ สีสํ, "ตุเมฺหหิ สทิโส อหนฺ"ติ ชานาเปตุํ. เอวเมว เกราฏิโก ปุคฺคโล ยํ ยํ สุตฺตนฺติกํ วา อภิธมฺมิกํ วา อุปสงฺกมติ, ตํ ตํ เอวํ วทติ "อหํ ตุมฺหากมตฺถจโร, ๒- ตุเมฺห มยฺหํ อนุกมฺปกา, นาหํ ตุเมฺห มุญฺจามี"ติ. "เอวเมว เต `สคารโว อยํ อเมฺหสุ สปฺปติสฺโส'ติ มญฺญิสฺสนฺตี"ติ. ตสฺเสตํ เกราฏิกภาเวน อุปฺปชฺชมานํ สาเฐยฺยํ อุปฺปชฺชิตฺวา จิตฺตํ ทูเสติ, โอภาสิตุํ น เทติ. ตสฺมา "จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโส"ติ วุจฺจติ.

ยถา เจตํ, เอวํ วาตภริตภสฺตสทิโส ถทฺธภาวปคฺคหิตสิโร อนิวาตวุตฺติการกรโณ ถมฺโภ. ตทุตฺตริกรโณ สารมฺโภ. โส ทุวิเธน ลพฺภติ อกุสลวเสน เจว กุสลวเสน จ. ตตฺถ อาคาริยสฺส จ ปเรน กตํ อลงฺการาทึ ทิสฺวา ตตฺทิคุณตทฺทิคุณกรเณน อุปฺปชฺชมาโน, อนาคาริยสฺส จ ยตฺตกํ ยตฺตกํ ปโร ปริยาปุณาติ วา กเถติ วา, มานวเสน ตทฺทิคุณตทฺทิคุณกรเณน อุปฺปชฺชมาโน อกุสโล. อาคาริยสฺส ปน ปรํ เอกํ สลากภตฺตํ เทนฺตํ ทิสฺวา อตฺตนา เทฺว วา ตีณิ วา ทาตุกามตาย อุปฺปชฺชมาโน, อนาคาริยสฺส จ ปเรน เอกนิกาเย คหิเต มานํ อนิสฺสาย เกวลํ ตํ ทิสฺวา อตฺตโน อาลสิยํ อภิภุยฺย เทฺว นิกาเย คเหตุกามตาย อุปฺปชฺชมาโน กุสโล. อิธ ปน อกุสโล อธิปฺเปโต. อยญฺหิ อุปฺปชฺชิตฺวา จิตฺตํ ทูเสติ, โอภาสิตุํ น เทติ. ตสฺมา "จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโส"ติ วุจฺจติ.

ยถา จายํ, เอวํ ชาติอาทีนิ นิสฺสาย จิตฺตสฺส อุนฺนติวเสน ปวตฺโต มาโน, อจฺจุนฺนติวเสน อติมาโน, มทคหณากาโร มโท, กามคุเณสุ จิตฺตโวสฺสคฺควเสน