ตตฺถ เอวํสีโลติ ตสฺส อนาคามิมคฺคสมฺปยุตฺตํ สีลกฺขนฺธํ ทสฺเสติ. เอวํธมฺโม เอวํปญฺโญติ ตํสมฺปยุตฺตเมว สมาธิกฺขนฺธญฺจ ปญฺญากฺขนฺธญฺจ ทสฺเสติ. สาลีนนฺติ โลหิตสาลิคนฺธสาลิอาทีนํ อเนกรูปานํ. ปิณฺฑปาตนฺติ โอทนํ. วิจิตกาฬกนฺติ อปนีตกาฬกํ. เนวสฺส ตํ โหติ อนฺตรายายาติ ตสฺส เอวํวิธสฺส ภิกฺขุโน ตํ วุตฺตปฺปการํ ปิณฺฑปาตโภชนํ มคฺคสฺส วา ผลสฺส วา เนว อนฺตรายาย โหติ, ปฏิลทฺธคุณสฺส หิ ตํ กิมนฺตรายํ กริสฺสติ. โยปิสฺส อปฺปฏิลทฺโธ จตุตฺถมคฺโค จ ผลญฺจ ตปฺปฏิลาภาย วิปสฺสนํ อารพฺภโตปิ เนวสฺส ตํ โหติ อนฺตรายาย, อนฺตรายํ กาตุํ อสมตฺถเมว โหติ. กสฺมา? วุตฺตปฺปการสีลธมฺมปญฺญาสงฺคเหน มคฺเคน วิสุทฺธจิตฺตตฺตา.

ยสฺมา เจตฺถ เอตเทว การณํ, ตสฺมา ตทนุรูปอุปมํ ทสฺเสนฺโต เสยฺยถาปีติอาทิมาห.

ตตฺถ อจฺฉนฺติ วิปฺปสนฺนํ. ปริสุทฺธํ มลวิคเมน. ปริโยทาตํ ปภสฺสรตาย. อุกฺกามุขนฺติ สุวณฺณการานํ มูสามุขํ. สุวณฺณการานํ มูสา หิ อิธ อุกฺกา, อญฺญตฺถ ปน ทีปิกาทโยปิ วุจฺจนฺติ. "อุกฺกาสุ ธาริยมานาสู"ติ ๑- หิ อาคตฏฺฐาเน ทีปิกา "อุกฺกา"ติ วุจฺจติ. "อุกฺกํ พนฺเธยฺย, อุกฺกํ พนฺเธตฺวา อุกฺกามุขํ อาลิมฺเปยฺยา"ติ ๒- อาคตฏฺฐาเน องฺคารกปลฺลงฺกํ. "กมฺมารานํ ยถา อุกฺกา, อนฺโต ฌายติ โน พหี"ติ ๓- อาคตฏฺฐาเน กมฺมารุทฺธนํ. "เอวํวิปาโก อุกฺกาปาโต ภวิสฺสตี"ติ ๔- อาคตฏฺฐาเน วาตเวโค "อุกฺกา"ติ วุจฺจติ. อิมสฺมึ ปน ฐาเน อญฺเญสุ จ เอวรูเปสุ "สณฺฑาเสน ชาตรูปํ คเหตฺวา อุกฺกามุเข ปกฺขิปตี"ติ ๒- อาคตฏฺฐาเนสุ สุวณฺณการานํ มูสา "อุกฺกา"ติ เวทิตพฺพา.

ตตฺรายํ อุปมาสํสนฺทนา:- สงฺกิลิฏฺฐํ วตฺถํ วิย หิ สงฺกิลิฏฺฐชาตรูปํ วิย จ อิมสฺส ภิกฺขุโน ปุถุชฺชนกาเล กามราคาทิมลานุคตํ จิตฺตํ ทฏฺฐพฺพํ. อจฺโฉทกํ วิย อุกฺกามุขํ วิย จ อนาคามิมคฺโค. ตํ อุทกํ อุกฺกามุขญฺจ อาคมฺม วตฺถสุวณฺณานํ ปริสุทฺธตา วิย ตสฺส ภิกฺขุโน วุตฺตปฺปการสีลธมฺมปญฺญาสงฺคหํ อนาคามิมคฺคํ อาคมฺม วิสุทฺธจิตฺตตาติ.