อยํ ปเนตฺถ สงฺเขโป, ปาณํ อติปาเตนฺตีติ ปาณาติปาตี, ปาณฆาตกาติ อตฺโถ. อทินฺนํ อาทิยนฺตีติ อทินฺนาทายี, ปรสฺส หาริโนติ อตฺโถ. อพฺรหฺมํ หีนํ ลามกธมฺมํ ๓- จรนฺตีติ อพฺรหฺมจารี, เมถุนธมฺมปฏิเสวกาติ อตฺโถ. พฺรหฺมํ เสฏฺฐํ ปฏิปทํ จรนฺตีติ พฺรหฺมจารี, เมถุนปฺปฏิวิรตาติ อตฺโถ. เอตฺถ จ พฺรหฺมจริยํ สลฺเลโขติ เวทิตพฺโพ. ๔- พฺรหฺมจริยญฺหิ อพฺรหฺมจริยํ สลฺเลขติ. มุสา วทนฺตีติ มุสาวาที, ปเรสํ อตฺถภญฺชกํ ตุจฺฉํ อลิกํ วาจํ ภาสิตาโรติ อตฺโถ. ปิสุณา วาจา เอเตสนฺติ ปิสุณวาจา. ปรมมฺมจฺเฉทกา ๕- ผรุสา วาจา เอเตสนฺติ ผรุสวาจา. สมฺผํ นิรตฺถกํ วจนํ ปลปนฺตีติ สมฺผปฺปลาปี. อภิชฺฌายนฺตีติ อภิชฺฌาลู. ปรภณฺฑลุพฺภนสีลาติ อตฺโถ. พฺยาปนฺนํ ปูติภูตํ จิตฺตเมเตสนฺติ พฺยาปนฺนจิตฺตา. มิจฺฉา ปาปิกา วิญฺญูครหิตา เอเตสํ ทิฏฺฐีติ มิจฺฉาทิฏฺฐี, กมฺมปถปริยาปนฺนาย

@๔ ฉ.ม., อิ. เวทิตพฺพํ ๕ ฉ.ม., อิ. ปเรสํ มมฺมจฺเฉทิกา นตฺถิ ทินฺนนฺติ อาทิกาย มิจฺฉตฺตปริยาปนฺนาย อนิยฺยานิกทิฏฺฐิยา จ สมนฺนาคตาติ อตฺโถ. สมฺมา โสภณา วิญฺญูปสฏฺฐา เอเตสํ ทิฏฺฐีติ สมฺมาทิฏฺฐี, กมฺมปถปริยาปนฺนาย อตฺถิ ทินฺนนฺติ อาทิกาย กมฺมสฺสกทิฏฺฐิยา สมฺมตฺตปริยาปนฺนาย มคฺคทิฏฺฐิยา จ สมนฺนาคตาติ อตฺโถ.

มิจฺฉาสงฺกปฺปาติ อยาถาวอนิยฺยานิกอกุสลสงฺกปฺปา. เอส นโย มิจฺฉาวาจาติ อาทีสุ. อยํ ปน วิเสโส, มิจฺฉาสงฺกปฺปาทโย วิย หิ มิจฺฉาสติ นาม น ปาฏิเอกฺโก โกจิ ธมฺโม นตฺถิ, อตีตํ ปน จินฺตยโต ปวตฺตานํ จตุนฺนํปิ อกุสลกฺขนฺธานเมตํ อธิวจนํ. ยํปิ วุตฺตํ ภควตา "อตฺเถสา ภิกฺขเว อนุสฺสติ, เนสา นตฺถีติ วทามิ, ปุตฺตลาภํ วา ภิกฺขเว อนุสฺสรโต, ธนลาภํ วา ภิกฺขเว อนุสฺสรโต, ยสลาภํ วา ภิกฺขเว อนุสฺสรโต"ติ, ตํปิ ตนฺตํ จินฺเตนฺตสฺส สติปฏิรูปเกน อุปฺปตฺตึ สนฺธาย วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ. มิจฺฉาญาณีติ เอตฺถ จ มิจฺฉาญาณนฺติ ปาปกิริยาสุ อุปายจินฺตาวเสน ปาปํ กตฺวา "สุกตํ มยา"ติ ปจฺจเวกฺขณากาเรน จ อุปฺปนฺโน โมโห เวทิตพฺโพ. เตน สมนฺนาคตา ปุคฺคลา มิจฺฉาญาณี. สมฺมาญาณีติ เอตฺถ ปน เอกูนวีสติเภทํ ปจฺจเวกฺขณญาณํ "สมฺมาญาณนฺ"ติ วุจฺจติ, เตน สมนฺนาคตา ปุคฺคลา สมฺมาญาณี. มิจฺฉาวิมุตฺตีติ อวิมุตฺตาเยว สมานา "วิมุตฺตา มยนฺ"ติ เอวํ สญฺญิโน, อวิมุตฺติยํ วา วิมุตฺติสญฺญิโน. ตตฺรายํ วจนตฺโถ, มิจฺฉา ปาปิกา วิปรีตา วิมุตฺติ เอเตสํ อตฺถีติ มิจฺฉาวิมุตฺตี. มิจฺฉาวิมุตฺตีติ จ ยถาวุตฺเตนากาเรน ปวตฺตานํ อกุสลขนฺธานเมตํ อธิวจนํ. ผลสมฺปยุตฺตานิ ปน สมฺมาทิฏฺฐิอาทีนิ อฏฺฐงฺคานิ ฐเปตฺวา เสสธมฺมา สมฺมาวิมุตฺตีติ เวทิตพฺพา. สา จ มิจฺฉาวิมุตฺตึ สลฺลิขิตฺวา ฐิตตฺตา สลฺเลโขติ เวทิตพฺพา. ตตฺถ นิโยเชนฺโต อาห "มยเมตฺถ สมฺมาวิมุตฺตี ภวิสฺสามาติ สลฺเลโข กรณีโย"ติ.