อิโต ปรานิ ตีณิ นีวรณวเสน วุตฺตานิ. อภิชฺฌาลู พฺยาปนฺนจิตฺตาติ เอวํ กมฺมปเถสุ วุตฺตตฺตา ปเนตฺถ ปฐมานิ เทฺว นีวรณานิ น วุตฺตานีติ เวทิตพฺพานิ. ตตฺถ ถีนมิทฺเธน ปริยุฏฺฐิตา อภิภูตาติ ถีนมิทฺธปริยุฏฺฐิตา. อุทฺธจฺเจน สมนฺนาคตาติ อุทฺธตา. วิจินนฺตา กิจฺฉนฺติ น สกฺโกนฺติ สนฺนิฏฺฐานํ กาตุนฺติ วิจิกิจฺฉี. โกธนาติ อาทีนิ ทส จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสวเสน วุตฺตานิ. ตตฺถ โกธาทีสุ ยํ วตฺตพฺพํ สิยา, ตํ สพฺพํ ธมฺมทายาทวตฺถสุตฺเตสุ วุตฺตํ. อยํ ปเนตฺถ วจนตฺโถ, โกธนาติ กุชฺฌนสีลา. อุปนาหีติ อุปนาหนสีลา, อุปนาโห วา เอเตสํ อตฺถีติ อุปนาหี. ตถา มกฺขี ปลาสี จ. อิสฺสยนฺตีติ อิสฺสุกี. มจฺฉรายนฺตีติ มจฺฉรี, ๑- มจฺเฉรํ วา เอเตสํ อตฺถีติ มจฺฉรี. ๑- สฐยนฺตีติ สฐา, น สมฺมา ภาสนฺตีติ วุตฺตํ โหติ, เกราฏิกยุตฺตานํ เอตํ อธิวจนํ. มายา เอเตสํ อตฺถีติ มายาวี. ถมฺภสมงฺคิตาย ถทฺธา. อติมานโยเคน อติมานี. วุตฺตปจฺจนีกนเยน สุกฺกปกฺโข เวทิตพฺโพ.

ทุพฺพจาติ วตฺตุํ ทุกฺขา กิญฺจิ วุจฺจมานา น สหนฺติ. ตพฺพิปรีตา สุวจา. เทวทตฺตาทิสทิสา ปาปกา มิตฺตา เอเตสนฺติ ปาปมิตฺตา. พุทฺธา วา สาริปุตฺตาทิสทิสา วา กลฺยาณา มิตฺตา เอเตสนฺติ กลฺยาณมิตฺตา. กายทุจฺจริตาทีสุ จิตฺตโวสฺสคฺควเสน ปมตฺตา. วิปรีตา อปฺปมตฺตาติ เวทิตพฺพา. อิมานิ ตีณิ ปกิณฺณกวเสน วุตฺตานิ. อสฺสทฺธาติ อาทีนิ สตฺต อสฺสทฺธมฺมวเสน. ตตฺถ ตีสุ วตฺถูสุ สทฺธา เอเตสํ นตฺถีติ อสฺสทฺธา. สุกฺกปกฺเข สทฺทหนฺตีติ สทฺธา. สทฺธา วา เอเตสํ อตฺถีติปิ สทฺธา. นตฺเถเตสํ หิรีติ อหิริกา, อกุสลสมาปตฺติยา อธิคุจฺฉมานานเมตํ อธิวจนํ. หิริ เอเตสํ มเน, ๒- หิริยา วา ยุตฺตมนาติ หิริมนา. น อุตฺตปฺปนฺตีติ อโนตฺตปฺปี, อกุสลสมาปตฺติยา น ภายนฺตีติ วุตฺตํ โหติ. ตพฺพิปรีตา โอตฺตปฺปี. อปฺปํ สุตเมเตสนฺติ อปฺปสฺสุตา, อปฺปนฺติ จ โถกนฺติ น คเหตพฺพํ, นตฺถีติ คเหตพฺพํ. "อปฺปสฺสุตา"ติ หิ นิสฺสุตา สุตวิรหิตา วุจฺจนฺติ. พหุํ สุตเมเตสนฺติ พหุสฺสุตา, ตถาคตภาสิตํ เอกํปิ คาถํ ยาถาวโต ญตฺวา อนุรูปปฏิปทํ ปฏิปนฺนานเมตํ อธิวจนํ. กุจฺฉิตํ สีทนฺตีติ กุสีตา, หีนวิริยานเมตํ อธิวจนํ. อารทฺธวิริยเมเตสนฺติ อารทฺธวิริยา, สมฺมปฺปธานยุตฺตานเมตํ อธิวจนํ, มุฏฺฐา สติ เอเตสนฺติ มุฏฺฐสฺสตี, นฏฺฐสฺสตีติ วุตฺตํ โหติ. อุปฏฺฐิตา สติ เอเตสนฺติ อุปฏฺฐิตสฺสตี, นิจฺจํ อารมฺมณาภิมุขปฺปวตฺตสตีนเมตํ อธิวจนํ. ทุฏฺฐา ปญฺญา เอเตสนฺติ ทุปฺปญฺญา, นฏฺฐปญฺญาติ วุตฺตํ โหติ. ปญฺญาย สมฺปนฺนาติ ปญฺญาสมฺปนฺนา, ปญฺญาติ จ อิธ วิปสฺสนาปญฺญา เวทิตพฺพา. วิปสฺสนาสมฺภาโร หิ ปริปูโร อิมสฺมึ ฐาเน อาคโต, ตสฺมา วิปสฺสนาปญฺญาว อยนฺติ โปราณานํ อาณา.