กุสลกมฺมปถวณฺณนา

ปาณาติปาตา เวรมณี กุสลนฺติอาทีสุ ปาณาติปาตาทโย วุตฺตตฺถาเยว. เวรํ มณตีติ เวรมณี, เวรํ ปชหตีติ อตฺโถ. วิรมติ วา เอตาย ๑- การณภูตาย เวรมฺหา ปุคฺคโลติ วิการสฺส เวการํ กตฺวาปิ ๑- เวรมณี. อยํ ตาเวตฺถ พฺยญฺชนโต วณฺณนา. อตฺถโต ปน เวรมณีติ กุสลจิตฺตสมฺปยุตฺตา วิรติ. ยา "ปาณาติปาตา วิรมนฺตสฺส ยา ตสฺมึ สมเย ปาณาติปาตา อารติ วิรตี"ติ เอวํ วุตฺตา กุสลจิตฺตสมฺปยุตฺตา วิรติ, สา เภทโต ติวิธา โหติ สมฺปตฺตวิรติ สมาทานวิรติ สมุจฺเฉทวิรตีติ. ตตฺถ อสมาทินฺนสิกฺขาปทานํ อตฺตโน ชาติวยพาหุสจฺจาทีนิ ปจฺจเวกฺขิตฺวา "อยุตฺตํ อมฺหากํ เอวรูปํ ๒- กาตุนฺ"ติ สมฺปตฺตวตฺถุํ อวีติกฺกมนฺตานํ อุปฺปชฺชมานา วิรติ สมฺปตฺตวิรตีติ เวทิตพฺพา สีหลทีเป จกฺกนอุปาสกสฺส วิย.

ตสฺส กิร ทหรกาเลเยว มาตุยา โรโค อุปฺปชฺชิ. เวชฺเชน จ "อลฺลสสมํสํ ลทฺธุํ วฏฺฏตี"ติ วุตฺตํ. ตโต จกฺกนสฺส ภาตา "คจฺฉ ตาต เขตฺตํ อาหิณฺฑาหี"ติ จกฺกนํ เปเสสิ. โส ตตฺถ คโต, ตสฺมึ จ สมเย เอโก สโส ตรุณสสฺสํ ขาทิตุํ อาคโต โหติ. โส ตํ ทิสฺวา เวเคน ธาวนฺโต วลฺลิยา พทฺโธ "กิริ กิรี"ติ สทฺทมกาสิ. จกฺกโน เตน สทฺเทน คนฺตฺวา ตํ คเหตฺวา จินเตสิ "มาตุ เภสชฺชํ กโรมี"ติ. ปุน จินฺเตสิ "น เม ตํ ปฏิรูปํ, ยฺวาหํ มาตุชีวิตการณา ปรํ ชีวิตา โวโรเปยฺยนฺ"ติ. อถ นํ "คจฺฉ อรญฺเญ สเสหิ สทฺธึ ติโณทกํ ปริภุญฺชา"ติ มุญฺจิ. ภาตรา จ "กึ ตาต สโส ลทฺโธ"ติ ปุจฺฉิโต ตํ ปวุตฺตึ อาจิกฺขิ. ตโต นํ ภาตา ปริภาสิ. โส มาตุ สนฺติกํ คนฺตฺวา "ยโตหํ ชาโต, นาภิชานามิ สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปตา"ติ สจฺจวจนํ อฏฺฐาสิ. ๓- ตาวเทวสฺส มาตา อโรคา อโหสิ.