เอวมยํ สงฺเขปโต ทุวิโธ เภทโต จ ทสวิโธ วินโย ภินฺนสํวรตฺตา ปหาตพฺพสฺส จ อปฺปหีนตฺตา ยสฺมา เอตสฺส อสฺสุตวโต ปุถุชฺชนสฺส นตฺถิ, ตสฺมา อภาวโต ตสฺส อยํ "อวินีโต"ติ วุจฺจตีติ. เอส นโย สปฺปุริสานํ อทสฺสาวี สปฺปุริสธมฺมสฺส อโกวิโท สปฺปุริสธมฺเม อวินีโตติ เอตฺถาปิ. นานากรณญฺหิ ๒-

กสฺมา ปน ภควา "สพฺพธมฺมมูลปริยายํ โว ภิกฺขเว เทสิสฺสามี"ติ วตฺวา ตํ อเทเสตฺวา ว "อิธ ภิกฺขเว อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อริยานํ อทสฺสาวี"ติ เอวํ ปุถุชฺชนํ นิทฺทิสีติ. ปุคฺคลาธิฏฺฐานาย ธมฺมเทสนาย ตํ อตฺถํ อาวีกาตุํ. ภควโต หิ ธมฺมาธิฏฺฐานา ธมฺมเทสนา, ธมฺมาธิฏฺฐานา ปุคฺคลเทสนา, ปุคฺคลาธิฏฺฐานา ปุคฺคลเทสนา, ปุคฺคลาธิฏฺฐานา ธมฺมเทสนาติ ธมฺมปุคฺคลวเสเนว ตาว จตุพฺพิธา เทสนา.

ตตฺถ "ติสฺโส อิมา ภิกฺขเว เวทนา. กตมา ติสฺโส? สุขา เวทนา ทุกฺขา เวทนา อทุกฺขมสุขา เวทนา, อิมา โข ภิกฺขเว ติสฺโส เวทนา"ติ ๑- เอวรูปี ธมฺมาธิฏฺฐานา ธมฺมเทสนา เวทิตพฺพา. "ฉธาตุโร ๒- ปุริโส ฉผสฺสายตโน อฏฺฐารสมโนปวิจาโร จตุราธิฏฺฐาโน"ติ ๓- เอวรูปี ธมฺมาธิฏฺฐานา ปุคฺคลเทสนา. "ตโยเม ภิกฺขเว ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อนฺโธ เอกจกฺขุ ทฺวิจกฺขุ. กตโม จ ภิกฺขเว ปุคฺคโล อนฺโธ"ติ ๔- เอวรูปี ปุคฺคลาธิฏฺฐานา ปุคฺคลเทสนา. "กตมญฺจ ภิกฺขเว ทุคฺคติภยํ? อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ "กายทุจฺจริตสฺส โข ปาปโก วิปาโก อภิสมฺปรายํ ฯเปฯ สุทฺธมตฺตานํ ปริหรติ. อิทํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ทุคฺคติภยนฺ"ติ ๕- เอวรูปี ปุคฺคลาธิฏฺฐานา ธมฺมเทสนา.

เล่มที่ ๑๒ มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์๕๔

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. มูลปริยายสูตร”