ทุติยอุปมายํ ยสฺมา องฺคารกาสุยํ วิย คูถกูเป ปริฬาโห นตฺถิ, ตสฺมา "เอกนฺตทุกฺขา"ติ อวตฺวา "ทุกฺขา"ติอาทิมาห. เอตฺถปิ ปุริมนเยเนว โอปมฺมสํสนฺทนํ เวทิตพฺพํ. อิมํปิ หิ ปุคฺคลํ ภควา หตฺถิโยนิอาทีสุ ยตฺถ กตฺถจิ นิพฺพตฺตํ วธพนฺธนอากฑฺฒนวิกฑฺฒนาทีหิ มหาทุกฺขํ อนุภวมานํ ปสฺสติเยว.

@๔ ฉ.ม. อิติ-สทฺโท น ทิสฺสติ ๕ ฉ.ม. อิติ-สทฺโท น ทิสฺสติ

ตติยอุปมายํ ตนุปตฺตปลาโสติ น อพฺภปฏลํ วิย ตนุปณฺโณ, วิรฬปณฺณตํ ปน ๑- สนฺธาย อิทํ วุตฺตํ. กพรจฺฉาโยติ วิรฬจฺฉาโย. ทุกฺขพหุลนฺติ ๒- ปิตฺติวิสยสฺมึ หิ ทุกฺขเมว พหุลํ, สุขํ ปริตฺตํ, กทาจิ อนุภวิตพฺพํ โหติ, ตสฺมา เอวมาห. อิธาปิ ๓- ปุริมนเยเนว โอปมฺมสํสนฺทนํ เวทิตพฺพํ.