ปฐวึ ปฐวิโต สญฺญตฺวาติ โส ตํ ปฐวึ เอวํ วิปรีตสญฺญาย สญฺชานิตฺวา, "สญฺญานิทานา หิ ปปญฺจสงฺขา"ติ ๑- วจนโต อปรภาเค ถามปฺปตฺเตหิ ตณฺหามานทิฏฺฐิปปญฺเจหิ อิธ มญฺญนานาเมน วุตฺเตหิ มญฺญติ กปฺเปติ วิกปฺเปติ, นานปฺปการโต อญฺญถา คณฺหติ. เตน วุตฺตํ "ปฐวึ มญฺญตี"ติ. เอวํ มญฺญญโต จสฺส ตา มญฺญนา โอฬาริเกน นเยน ทสฺเสตุํ "ยา อยํ เกสา โลมา"ติ อาทินา นเยน วีสติเภทา อชฺฌตฺติกา ปฐวี วุตฺตา, ยา จายํ วิภงฺเค `ตตฺถ กตมา พาหิรา ปฐวีธาตุ,? ยํ พาหิรํ กกฺขฬํ ขริคตํ กกฺขฬตฺตํ กกฺขฬภาโว พหิทฺธา อนุปาทินฺนํ, เสยฺยถีทํ? อโย โลหํ ติปุ สีสํ สชฺฌุ มุตฺตา มณิ เวฬุริยํ *- สงฺโข สิลา ปพาฬํ รชฏํ ชาตรูปํ โลหิตงฺโก มสารคลฺลํ ติณํ กฏฺฐํ สกฺขรา วาลิกา *- กถลํ ภูมิ ปาสาโณ ปพฺพโต"ติ ๒- เอวํ พาหิรา ปฐวี วุตฺตา, ยา จ อชฺฌตฺตารมฺมณตฺติเก นิมิตฺตปฐวี ตํ คเหตฺวา อยํ อตฺถโยชนา วุจฺจติ.

ปฐวึ มญฺญตีติ ตีหิ มญฺญนาหิ อหํ ปฐวีติ มญฺญติ, มม ปฐวีติ มญฺญติ, ปโร ปฐวีติ มญฺญติ, ปรสฺส ปฐวีติ มญฺญติ, อถวา อชฺฌตฺติกํ ปฐวึ ตณฺหามญฺญนาย มญฺญติ, มานมญฺญนาย มญฺญติ, ทิฏฺฐิมญฺญนาย มญฺญติ. กถํ? อยญฺหิ เกสาทีสุ ฉนฺทราคํ ชเนติ เกเส อสฺสาเทติ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ. โลเม นเข ทนฺเต ตจํ อญฺญตรํ วา ปน รชนียํ วตฺถุํ. เอวํ อชฺฌตฺติกํ ปฐวึ ตณฺหามญฺญนาย มญฺญติ. อิติ เม เกสา สิยุํ อนาคตมทฺธานํ. อิติ โลมาติ อาทินา วา ปน นเยน ตตฺถ นนฺทึ สมนฺนาเนติ. "อิมินาหํ สีเลน วา ฯเปฯ พฺรหฺมจริเยน วา เอวํ สินิทฺธมุทุสุขุมนีลเกโส ภวิสฺสามี"ติ อาทินา วา ปน นเยน อปฺปฏิลทฺธานํ ปฏิลาภาย จิตฺตํ ปณิทหติ. เอวมฺปิ อชฺฌตฺติกํ ปฐวึ ตณฺหามญฺญนาย มญฺญติ.

ตถา อตฺตโน เกสาทินํ สมฺปตฺตึ วา วิปตฺตึ วา นิสฺสาย มานํ ชเนติ, "เสยฺโยหมสฺมีติ วา สทิโสหมสฺมีติ วา หีโนหมสฺมีติ วา"ติ เอวํ