ตตฺถ น เกนจิ โลเก วิคฺคยฺห ติฏฺฐตีติ โลเก เกนจิ สทฺธึ วิคฺคาหิกกถํ น กโรติ น วิวทติ. ตถาคโต หิ โลเกน สทฺธึ น วิวทติ, โลโก ปน ตถาคเตน สทฺธึ อนิจฺจนฺติ วุตฺเต นิจฺจนฺติ วทมาโน, ทุกฺขํ, อนตฺตา, อสุภนฺติ วุตฺเต สุภนฺติ วทมาโน วิวทตีติ. ๑- เตเนวาห "นาหํ ภิกฺขเว โลเกน วิวทามิ, โลโกว โข ภิกฺขเว มยา วิวทติ, ตถา น ภิกฺขเว ธมฺมวาที เกนจิ โลกสฺมึ วิวทติ, อธมฺมวาทีว โข ภิกฺขเว วิวทตี"ติ. ๒- ยถาติ เยน การเณน. กาเมหีติ วตฺถุกาเมหิปิ กิเลสกาเมหิปิ. ตํ พฺราหฺมณนฺติ ตํ ขีณาสวพฺราหฺมณํ. อกถํกถินฺติ นิพฺพิจิกิจฺฉํ. ฉินฺนกุกฺกุจฺจนฺติ วิปฺปฏิสารกุกฺกุจฺจสฺส เจว หตฺถปาทกุกฺกุจฺจสฺส จ ฉินฺนตฺตา ฉินฺนกุกฺกุจฺจํ. ภวาภเวติ ปุนปฺปุนํ ภเว, ๓- หีนปฺปณีเต วา ภเว, ปณีโต หิ ภโว วุฑฺฒิปฺปตฺโต ๔- อภโวติ วุจฺจติ. สญฺญาติ กิเลสสญฺญา. กิเลสาเยว วา อิธ สญฺญานาเมน วุตฺตา, ตสฺมา เยน การเณน กาเมหิ วิสํยุตฺตํ วิหรนฺตํ ตํ โลเกหิ ๕- นิพฺพานวาทึ ๖- ขีณาสวพฺราหฺมณํ กิเลสสญฺญา นานุเสนฺติ, ตญฺจ การณํ อหํ วทามีติ อยเมตฺถ อตฺโถ. อิติ ภควา อตฺตโน ขีณาสวภาวํ ทีเปติ. นิลฺลาเฬตฺวาติ นีหริตฺวา กีฬาเปตฺวา. ติวิสาขนฺติ ติสาขํ. นลาฏิกนฺติ วลิภงฺคํ ๗- นลาเฏ ติสฺโส ราชิโย ทสฺเสนฺโต วลิภงฺคํ วุฏฺฐาเปตฺวาติ อตฺโถ. ทณฺฑโมลุพฺภาติ ทณฺฑํ ปีเฬตฺวา. ๘- "ทณฺฑมาลุพฺภา"ติปิ ปาโฐ, คเหตฺวา ปกฺกามีติ อตฺโถ.

[๒๐๑] อญฺญตโรติ นาเมน อปากโฏ เอโก ภิกฺขุ.

โส กิร อนุสนฺธิกุสโล, ภควตา ยถา ทณฺฑปาณี น ชานาติ, ตถา มยา กถิตนฺติ วุตฺเต กินฺติ นุโข ภควตา อวิญฺเญยฺโย ๙- กตฺวา ปโญฺห กถิโตติ