@๕ ฉ.ม. ภูโต จกฺขุภูโตติ ๖ ฉ.ม. ปเทสุ ๗ ฉ.ม. ปวตฺตาปนโต นีหริตฺวา นีหริตฺวา ๑- ทสฺสนสมตฺถตาย อตฺถสฺส นินฺเนตา. อมตาธิคมาย ปฏิปตฺตึ ททาตีติ อมตสฺส ทาตา. อครุกริตฺวาติ ๒- ปุนปฺปุนํ อายาจาเปนฺโตปิ ๓- หิ ครุํ กโรติ นาม, อตฺตโน สาวกปารมีญาเณ ฐตฺวา สิเนรุปาทโต วาลุกํ อุทฺธรมาโน วิย ทุวิญฺเญยฺยํ ๔- กตฺวา กเถนฺโตปิ ครุํ กโรติเยว นาม. เอวํ อกตฺวา อเมฺห ปุนปฺปุนํ อายาจาเปตฺวา สุวิญฺเญยฺยํปิ โน กตฺวา กเถหีติ วุตฺตํ โหติ.

[๒๐๔] ยํ โข โน อาวุโสติ เอตฺถ กิญฺจาปิ "ยํ โข โว"ติ วตฺตพฺพํ สิยา, เต ปน ภิกฺขู อตฺตนา สทฺธึ สงฺคณฺหนฺโต "ยํ โข โน"ติ อาห. ยสฺมา วา อุทฺเทโสว เตสํ อุทฺทิฏฺโฐ. ภควา ปน เถรสฺสาปิ เตสํปิ ภควาว. ตสฺมา ภควาติ ปทํ สนฺธายปิ เอวมาห, ยํ โข อมฺหากํ ภควา ตุมฺหากํ สงฺขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวาติ อตฺโถ.

จกฺขุญฺจาวุโสติอาทีสุ อยมตฺโถ, อาวุโส นิสฺสยภาเวน ปน ๕- จกฺขุปสาทญฺจ อารมฺมณภาเวน จตุสมุฏฺฐานิกรูเป จ ปฏิจฺจ จกฺขุวิญฺญาณํ นาม อุปฺปชฺชติ. ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโสติ เตสํ ติณฺณํ สงฺคติยา ผสฺโส นาม อุปฺปชฺชติ. ตํ ผสฺสํ ปฏิจฺจ สหชาตาทิวเสน ผสฺสปจฺจยา เวทนา อุปฺปชฺชติ. ตาย เวทนาย จ ๖- ยํ อารมฺมณํ เวเทติ, ตเทว สญฺญา สญฺชานาติ, ยํ สญฺญา สญฺชานาติ, ตเทว อารมฺมณํ วิตกฺโก วิตกฺเกติ. ยํ วิตกฺโก วิตกฺเกติ, ตเทวารมฺมณํ ปปญฺโจ ปปญฺเจติ. ตโตนิทานนฺติ เอเตหิ จกฺขุรูปาทีหิ การเณหิ. ปุริสํ ปปญฺจสญฺญาสงฺขา สมุทาจรนฺตีติ ตํ อปริญฺญาตการณํ ปุริสํ ปปญฺจโกฏฺฐาสา อภิภวนฺติ, ตสฺส ปวตฺตนฺตีติ อตฺโถ. ตตฺถ ผสฺสเวทนาสญฺญา จกฺขุวิญฺญาเณน สหชาตา โหนฺติ. วิตกฺโก จกฺขุวิญฺญาณานนฺตราทีสุ สวิตกฺกจิตฺเตสุ ทฏฺฐพฺโพ. ปปญฺจสงฺขา ชวเนน สหชาตา โหนฺติ. ยทิ เอวํ กสฺมา อตีตานาคตคฺคหณํ กตนฺติ. ตถา อุปฺปชฺชนโต. ยเถว หิ เอตรหิ จกฺขุทฺวาริโก ปปญฺโจ จกฺขุญฺจ รูเป จ