อาปํ อาปโตติ เอตฺถาปิ ลกฺขณสสมฺภารารมฺมณสมฺมติวเสน จตุพฺพิโธ อาโป. เตสุ "ตตฺถ กตมา อชฺฌตฺติกา อาโปธาตุ, ยํ อชฺฌตฺตํ ปจฺจตฺตํ อาโป อาโปคตํ เสฺนโห เสฺนหคตํ พนฺธนตฺตํ รูปสฺส อชฺฌตฺตํ อุปาทินฺนนฺ"ติอาทีสุ ๑- วุตฺโต ลกฺขณอาโป. "อาโปกสิณํ อุคฺคณฺหนฺโต อปสฺมึ นิมิตฺตํ คณฺหตี"ติ อาทีสุ วุตฺโต สสมฺภารอาโป. เสสํ สพฺพํ ปฐวิยํ วุตฺตสทิสเมว. เกวลํ โยชนานเยน ๒- ปน "ปิตฺตํ เสมฺหนฺ"ติ อาทินา นเยน วุตฺตา ทฺวาทสเภทา อชฺฌตฺติกา อาโปธาตุ, "ตตฺถ กตมา พาหิรา อาโปธาตุ, ยํ พาหิรํ อาโป อาโปคตํ เสฺนโห เสฺนหคตํ พนฺธนตฺตํ รูปสฺส พหิทฺธา อนุปาทินฺนํ, เสยฺยถีทํ? มูลรโส ขนฺธรโส ตจรโส ปตฺตรโส ปุปฺผรโร ผลรโส ขีรํ ทธิ สปฺปิ นวนีตํ เตลํ มธุ ผาณิตํ ภุมฺมานิ วา อุทกานิ อนฺตลิกฺขานิ วา"ติ ๑- เอวํ วุตฺตา จ พาหิรา อาโปธาตุ เวทิตพฺพา. โส จ อชฺฌตฺตารมฺมณตฺติเก นิมิตฺตอาโป.

เตชํ เตชโตติ อิมสฺมึ เตโชวาเรปิ วุตฺตนเยเนว วิตฺถาโร เวทิตพฺโพ. โยชนานเยน ปเนตฺถ "เยน จ สนฺตปฺปติ, เยน จ ชีริยฺยติ, เยน จ ปริฑยฺหติ, เยน จ อสิตปีตขายิตสายิตํ สมฺมาปริณามํ คจฺฉตี"ติ ๑- เอวํ วุตฺตา จตุปฺปเภทา อชฺฌตฺติกา เตโชธาตุ, "ตตฺถ กตมา พาหิรา เตโชธาตุ? ยํ พาหิรํ เตโช เตโชคตํ อุสฺมา อุสฺมาคตํ อุสุมํ อุสุมคตํ พหิทฺธา อนุปาทินฺนํ. เสยฺยถีทํ? กฏฺฐคฺคิ สกลิกคฺคิ ปลาลคฺคิ ติณคฺคิ โคมยคฺคิ ถูสคฺคิ สงฺการคฺคิ อินฺทคฺคิ อคฺคิสนฺตาโป สุริยสนฺตาโป กฏฺฐสนฺนิจยสนฺตาโป ติณสนฺนิจยสนฺตาโป ธญฺญสนฺนิจยสนฺตาโป ภณฺฑสนฺนิจยสนฺตาโป"ติ ๒- เอวํ วุตฺตา จ พาหิรา เตโชธาตุ เวทิตพฺพา.

วายํ วายโตติ อิมสฺส วายวารสฺสาปิ โยชนานเย ปน "อุทฺธงฺคมา วาตา, อโธคมา วาตา, กุจฺฉิสยา วาตา, โกฏฺฐาสยา วาตา, องฺคมงฺคานุสาริโน วาตา, สตฺถกา วาตา, ขุรกา วาตา, อุปฺปลกา วาตา, อสฺสาโส ปสฺสาโส"ติ ๓- เอวํ วุตฺตา อชฺฌตฺติกา วาโยธาตุ, "ตตฺถ กตมา พาหิรา วาโยธาตุ? ยํ พาหิรํ วาโย วาโยคตํ ถมฺภิตตฺตํ รูปสฺส พหิทฺธา อนุปาทินฺนํ, เสยฺยถีทํ? ปุรตฺถิมา วาตา, ปจฺฉิมา วาตา, อุตฺตรา วาตา, ทกฺขิณา วาตา, สรชา วาตา, อรชา วาตา, สีตา วาตา, อุณฺหา วาตา, ปริตฺตา วาตา, อธิมตฺตา วาตา, กาฬวาตา, เวรมฺภวาตา, ปกฺขวาตา, สุปณฺณาวาตา, ตาลวณฺฏวาตา, วิธูปนวาตา"ติ ๓- เอวํ วุตฺตา จ พาหิรา วาโยธาตุ เวทิตพฺพา. เสสํ วุตฺตนยเมว. ๔- เอตฺตาวตา จ ยฺวายํ:-