กุสลปสญฺหิตนฺติ ๑- กุสลนิสฺสิตํ กุสลสฺส ปจฺจยภูตํ. อชฺฌตฺตเมวาติ โคจรชฺฌตฺตเมว ปลคณฺโฑติ วฑฺฒกี. สุขุมาย อาณิยาติ ยํ อาณึ นีหริตุกาโม โหติ, ตโต สุขุมตราย สารทารุอาณตฺติยา. โอฬาริกํ อาณินฺติ จนฺทนผลเก วา สารผลเก วา อาโกฏิตํ วิสมาณึ. อภินิหเนยฺยาติ ๒- มุคฺคเรน อาโกเฏนฺโต หเนยฺย. อภินีหเรยฺยาติ ๓- เอวํ อภิหนนฺโต ๔- ผลกโต นีหเรยฺย. อภินิวตฺเตยฺยาติ อิทานิ พหู นิกฺขนฺตาติ ๕- ญตฺวา หตฺเถน จาเลตฺวา นิกฺกฑฺเฒยฺย. ตตฺถ ผลกํ วิย จิตฺตํ, ผลเก วิสมาณิ วิย อกุสลวิตกฺโก, ๖- สุขุมาณิ วิย อสุภภาวนาทิกุสลนิมิตฺตํ, สุขุมาณิยา โอฬาริกาณินีหรณํ วิย อสุภภาวนาทีหิ กุสลนิมิตฺเตหิ เตสํ วิตกฺกานํ นีหรณํ.
[๒๑๗] อหิกุณเปนาติอาทิ อติเชคุจฺฉปฏิกฺกูลกุณปทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. กณฺเฐ อาลคฺเคนาติ ๗- กตฺถจิเทว ปจฺจตฺถิเกน อาเนตฺวา กณฺเฐ พนฺเธน ๘- ปฏิมุกฺเกน. อฏฺฏิเยยฺยาติ อฏฺโฏ ทุกฺขิโต ภเวยฺย. หราเยยฺยาติ ลชฺเชยฺย. ชิคุจฺเฉยฺยาติ สญฺชาตชิคุจฺโฉ ภเวยฺย.
ปหียนฺตีติ เอวํ อิมินาปิ การเณน เอเต อกุสลา ธมฺมา สาวชฺชา ทุกฺขวิปากาติ อตฺตโน ปญฺญาพเลน อุปปริกฺขโต อหิกุณปาทีนิ วิย ชิคุจฺฉนฺตสฺส ปหียนฺติ. โย ปน อตฺตโน ปญฺญาพเลน อุปปริกฺขิตุํ น สกฺโกติ, เตน อาจริยํ วา อุปชฺฌายํ วา อญฺญตรํ วา ครุฏฺฐานียํ สพฺรหฺมจารึ สํฆตฺเถรํ วา อุปสงฺกมิตฺวา คณฺฑึ ปหริตฺวา ภิกฺขุสํฆเมว วา สนฺนิปาเตตฺวา อาโรเจตพฺพํ, พหุนฺนํ หิ สนฺนิปาเต ภวิสฺสเตว เอโก ปณฺฑิตมนุสฺโส, สฺวายํ เอวํ เอเตสุ อาทีนโว ทฏฺฐพฺโพติ กถิสฺสติ, ๙- กายวิจฺฉินฺทนียกถาทีหิ ๑๐- วา ปน เต วิตกฺเก นิคฺคณฺหิสฺสตีติ.
[๒๑๘] อสติมนสิกาโร อาปชฺชิตพฺโพติ เนว โส วิตกฺโก สริตพฺโพ น มนสิกาตพฺโพ, อญฺญวิหิเตเนว ๑๑- ภวิตพฺพํ. ยถา หิ รูปํ อปสฺสิตุกาโม ปุริโส อกฺขีนิ นิมฺมิเลยฺย, ๑๒- เอวเมตํ มูลกมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา นิสินฺนภิกฺขุนา