@ภูตาโรจนสิกฺขาปท ๕ ขฺ. ชา. ทุก. ๒๗/๓๔๐/๙๕ มูลปริยายชาตก (สฺยา)

@๖ ที. มหา. ๑๐/๒๒๐/๑๓๗ ปรินิพฺพุตกถา ๗ วินย. มหาวิ. ๒/๙๐/๑๖๐ วา คหปติปุตฺตํ วา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตํ สมงฺคีภูตนฺ"ติ ๑- วุตฺตนเยน ภูเต สุภา สุขิตาติ คเหตฺวา รชฺชติ, ทิสฺวาปิ เน รชฺชติ, สุตฺวาปิ ฆายิตฺวาปิ สายิตฺวาปิ ผุสิตฺวาปิ ญตฺวาปิ เอวํ ภูเตสุ ตณฺหามญฺญนาย มญฺญติ. "อโห วตาหํ ขตฺติยมหาสาลานํ วา สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺยนฺ"ติอาทินา ๒- วา ปน นเยน อปฺปฏิลทฺธสฺส ปฏิลาภาย จิตฺตํ ปณิทหติ, เอวํปิ ภูเตสุ ตณฺหามญฺญนาย มญฺญติ. อตฺตโน ปน ภูตานญฺจ สมฺปตฺติวิปตฺตึ นิสฺสาย อตฺตานํ วา เสยฺยํ ทหติ. ภูเตสุ ยงฺกิญฺจิ ภูตํ หีนํ อตฺตานํ วา หีนํ, ยงฺกิญฺจิ ภูตํ เสยฺยํ. อตฺตานํ วา ภูตญฺจ ๓- อตฺตนา สทิสํ ๓- ทหติ. ยถาห "อิเธกจฺโจ ชาติยา วา ฯเปฯ อญฺญตรญฺญตเรน วตฺถุนา ปุพฺพกาลํ ปเรหิ สทิสํ อตฺตานํ ทหติ, อปรกาลํ อตฺตานํ เสยฺยํ ทหติ, ปเร หีเน ทหติ, โย เอวรูโป มาโน ฯเปฯ อยํ วุจฺจติ มานาติมาโน"ติ. ๔- เอวํ ภูเตสุ มานมญฺญนาย มญฺญติ.

ภูเต ปน "นิจฺจา ธุวา สสฺสตา อวิปริณามธมฺมา"ติ วา "สพฺเพ สตฺตา สพฺเพ ปาณา สพฺเพ ภูตา สพฺเพ ชีวา อวสา อพลา อวิริยา นิยติสงฺคติภาวปริณตา ฉเสฺววาภิชาตีสุ สุขทุกฺขํ ปฏิสํเวเทนฺตี"ติ วา ๕- มญฺญมาโน ทิฏฺฐิมญฺญนาย มญฺญติ. เอวํ ภูเต ตีหิ มญฺญนาหิ มญฺญติ.

กถํ ภูเตสุ มญฺญติ? เตสุ เตสุ ภูเตสุ อตฺตโน อุปฺปตฺตึ สุขุปฺปตฺตึ วา อากงฺขติ. เอวํ ตาว ตณฺหามญฺญนาย ภูเตสุ มญฺญติ. ภูเตสุ วา อุปฺปตฺตึ อากงฺขมาโน ทานํ เทติ, สีลํ สมาทิยติ, อุโปสถกมฺมํ กโรติ. เอวํปิ ภูเตสุ ตณฺหามญฺญนาย มญฺญติ. ภูเต ปน สมูหคาเหน คเหตฺวา ตตฺถ เอกจฺเจ ภูเต เสยฺยโต ทหติ, เอกจฺเจ สทิสโต วา หีนโต วาติ. เอวํ ภูเตสุ มานมญฺญนาย มญฺญติ. ตถา เอกจฺเจ ภูเต นิจฺจา ธุวาติ มญฺญติ. เอกจฺเจ อนิจฺจา อธุวาติ, อหํปิ ภูเตสุ อญฺญตโรสฺมีติ มญฺญติ. เอวํ ภูเตสุ ทิฏฺฐิมญฺญนาย มญฺญตีติ.