๑. มูลปริยายสุตฺตวณฺณนา

[๑] ยํ ปเนตํ "เอวมฺเม สุตฺตนฺ"ติอาทิกํ นิทานํ. ตตฺถ เอวนฺติ นิปาตปทํ. เมติ อาทีนิ นามปทานิ. อุกฺกฏฺฐายํ วิหรตีติ เอตฺถ วีติ อุปสคฺคปทํ. หรตีติ อาขฺยาตปทนฺติ อิมินา ตาว นเยน ปทวิภาโค เวทิตพฺโพ.

อตฺถโต ปน เอวํสทฺโท ตาว อุปมูปเทสสมฺปหํสนครหณวจน- สมฺปฏิคฺคหาการนิทสฺสนาวธารณาทิอเนกตฺถปฺปเภโท. ตถาเหส "เอวํ ชาเตน มจฺเจน กตฺตพฺพํ กุสลํ พหุนฺ"ติ เอวมาทีสุ ๑- อุปมายํ อาคโต. "เอวนฺเต อภิกฺกมิตพฺพํ, เอวํ ปฏิกฺกมิตพฺพนฺ"ติอาทีสุ ๒- อุปเทเส. "เอวเมตํ ภควา เอวเมตํ สุคตา"ติ อาทีสุ ๓- สมฺปหํสเน. "เอวเมวํ ปนายํ วสลี ยสฺมึ วา ตสฺมึ วา ตสฺส มุณฺฑกสฺส สมณสฺส วณฺณํ ภาสติ"ติอาทีสุ ๔- ครหเณ. "เอวํ ภนฺเตติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุนฺ"ติอาทีสุ ๕- วจนสมฺปฏิคฺคเห. "เอวํ พฺยาโข อหํ ภนฺเต ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามี"ติอาทีสุ ๖- อากาเร. "เอหิ ตฺวํ มาณว, เยน สมโณ อานนฺโท, เตนุปสงฺกม, อุปสงฺกมิตฺวา มม วจเนน สมณํ อานนฺทํ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉ `สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ภวนฺตํ อานนฺทํ อปฺปาพาธํ ฯเปฯ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉตี"ติ, เอวญฺจ วเทหิ `สาธุ กิร ภวํ อานนฺโท, เยน สุภสฺส มาณวสฺส โตเทยฺยปุตฺตสฺส นิเวสนํ, เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา"ติอาทีสุ ๗- นิทสฺสเน. "ตํ กึ มญฺญถ กาลามา, อิเม ธมฺมา กุสลา วา อกุสลา วาติ? อกุสลา ภนฺเต, สาวชฺชา วา อนวชฺชา วาติ? สาวชฺชา ภนฺเต, วิญฺญุครหิตา วา วิญฺญุปฺปสตฺถา วาติ? วิญฺญุครหิตา ภนฺเต, สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺติ โน วา, กถํ วา เอตฺถ โหตีติ? สมตฺตา ภนฺเต สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺติ เอวํ โน เอตฺถ โหตีติอาทีสุ ๘- อวธารเณ. สฺวายมิธ อาการนิทสฺสนาวธารเณสุ ทฏฺฐพฺโพ.