@๓ ขุ. ชาตก. ฉกฺก. ๒๗/๘๔๓/๑๘๙ (สฺยา) ๔ ม.มู. ๑๒/๓๔๙/๓๑๐ ๕ สํ. สคา. ๑๕/๗๒/๔๗

@๖ ขุ. จูฬ. ๓๐/๑๙๕/๑๐๐ (สฺยา) ๗ องฺ. ติก. ๒๐/๘๖/๒๒๕

@๘ ฉ.ม. ปญฺญาย อธิวจนนฺติ จ เอโก วมฺมิโก อตฺถิ, โส รตฺตึ ธูมายติ, ทิวา ปชฺชลติ, พฺราหฺมโณ อนฺเตวาสึ สุเมธํ มาณวํ อาห "ตาต อยํ วมฺมิโก รตฺตึ ธูมายติ, ทิวา ปชฺชลติ, วิการมสฺส ปสฺสิสฺสาม, ภินฺทิตฺวา นํ จตฺตาโร โกฏฺฐาเส กตฺวา ขิปาหี"ติ. โส สาธูติ กุทฺทาลํ คเหตฺวา สเมหิ ปาเทหิ ปฐวิยํ ปติฏฺฐาย ตถา อกาสิ. ตตฺร อาจริยพฺราหฺมโณ วิย ภควา. สุเมธมาณวโก วิย เสกฺโข ภิกฺขุ. วมฺมิโก วิย กาโย. "ตาต อยํ วมฺมิโก รตฺตึ ธูมายติ, ทิวา ปชฺชลติ, วิการมสฺส ปสฺสิสฺสาม, ภินฺทิตฺวา นํ จตฺตาโร โกฏฺฐาเส กตฺวา ขิปาหี"ติ พฺราหฺมเณน วุตฺตกาโล วิย "ภิกฺขุ จาตุมฺมหาภูติกํ กายํ จตฺตาโร โกฏฺฐาเส กตฺวา ปริคฺคณฺหาหี"ติ ภควตา วุตฺตกาโล. ตสฺส สาธูติ กุทฺทาลํ คเหตฺวา ตถา กรณํ วิย เสกฺขสฺส ภิกฺขุโน "โย วีสติยา โกฏฺฐาเสสุ ถทฺธภาโว, อยํ ปฐวีธาตุ. โย ทฺวาทสสุ โกฏฺฐาเสสุ อาพนฺธนภาโว, อยํ อาโปธาตุ. โย จตูสุ โกฏฺฐาเสสุ ปริปาจนภาโว, อยํ เตโชธาตุ. โยปิ ๑- ฉสุ โกฏฺฐาเสสุ วิตฺถมฺภนภาโว, อยํ วาโยธาตู"ติ เอวํ จตุธาตุววตฺถานวเสน กายปริคฺคโห เวทิตพฺโพ.

ลงฺคีติ โข ภิกฺขูติ กสฺมา ภควา อวิชฺชํ ลงฺคีติ กตฺวา ทสฺเสสีติ. ๒- ยถา หิ นครสฺส ทฺวารํ ปิธาย ปลิเฆ ปโยชิเต มหาชนสฺส คมนํ ปจฺฉิชฺชติ, เย นครสฺส อนฺโต, เต อนฺโตเยว โหนฺติ. เย พหิ, เต พหิเยว. เอวเมว ยสฺส ญาณมุเข อวิชฺชาลงฺคี ปตติ, ตสฺส นิพฺพานสมฺปาปกํ ญาณคมนํ ปจฺฉิชฺชติ, ตสฺมา อวิชฺชํ ลงฺคึ ๓- กตฺวา ทสฺเสสิ. ปชห อวิชฺชนฺติ เอตฺถ กมฺมฏฺฐานอุคฺคหปริปุจฺฉาวเสน อวิชฺชาปฺปหานํ กถิตํ.

เล่มที่ ๑๒ มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์๗๑๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “๓. วัมมิกสูตร”