อากาสานญฺจายตนวาราทิวณฺณนา

[๔] เอวํ ภควา ปฏิปาฏิยา เทวโลกํ ทสฺเสนฺโตปิ อภิภูวจเนน อสญฺญิภวํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ ยสฺมา อยํ วฏฺฏกถา, สุทฺธาวาสา จ วิวฏฺฏปกฺเข ฐิตา, อนาคามิขีณาสวา เอว หิ เทวา. ยสฺมา วา กติปยกปฺปสหสฺสายุกา เต เทวา. พุทฺธุปฺปาทกาเลเยว โหนฺติ. พุทฺธา ปน อสงฺเขยฺเยปิ กปฺเป น อุปฺปชฺชนฺติ, ตทา สุญฺญา สา ภูมิ โหติ. รญฺโญ ขนฺธาวารฏฺฐานํ วิย พุทฺธานํ สุทฺธาวาสภโว. เตเนว จ การเณน วิญญาณฏฺฐิติวเสนปิ สตฺตาวาสวเสนปิ น คหิตา, สพฺพกาลิกา ปน อิมา มญฺญนา. ตสฺมา ตาสํ สทา วิชฺชมานํ ภูมึ ทสฺเสนฺโต สุทฺธาวาเส อติกฺกมิตฺวา อากาสานญฺจายตนนฺติ อาทิมาห. ตตฺถ อากาสานญฺจายตนนฺติ ตมฺภูมิกา จตฺตาโร กุสลวิปากกิริยา ขนฺธา. เต จ ตตฺรูปปนฺนาเยว ทฏฺฐพฺพา ภวปริจฺเฉทกถา อยนฺติ กตฺวา. เอส นโย วิญฺญาณญฺจายตนาทีสุ. อตฺถโยชนา ปน จตูสุปิ เอเตสุ วาเรสุ อภิภูวาเร วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพา. มานมญฺญนา เจตฺถ ปชาปติวาเร วุตฺตนเยนาปิ ยุชฺชติ.

ทิฏฺฐฺสุตวาราทิวณฺณนา

[๕] เอวํ ภูมิวิเสสาทินา เภเทเนว วิตฺถารโตปิ มญฺญนาวตฺถุํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ สพฺพํ มญฺญนาวตฺถุภูตํ สกฺกายปริยาปนฺนํ เตภูมิกธมฺมเภทํ ทิฏฺฐาทีหิ จตูหิ สงฺคณฺหิตฺวา ทสฺเสนฺโต ทิฏฺฐํ ทิฏฺฐโตติ อาทิมาห.