[๓๘๒] ปจฺจุปฏฺฐิตา โหนฺตีติ ปณฺณสาลปริเวณสมฺมชฺชนาทิวตฺตกรเณน อุปฏฺฐิตา โหนฺติ. พาหุลฺลิโกติ ปจฺจยพาหุลฺลิโก. อาวตฺโต พาหุลฺลายาติ รสคิทฺโธ หุตฺวา ปณีตปิณฺฑปาตาทีนํ อตฺถาย อาวตฺโต. นิพฺพิชฺช ปกฺกมึสูติ อุกฺกณฺฐิตฺวา ธมฺมนิยาเมเนว ปกฺกนฺตา โพธิสตฺตสฺส สมฺโพธิปฺปตฺตกาเล ๑- กายวิเวกสฺส โอกาสทานตฺถํ ธมฺมตาย คตา, คจฺฉนฺตา จ อญฺญตฺถ ๒- อคนฺตฺวา พาราณสิเมว อคมํสุ. โพธิสตฺโต เตสุ คเตสุ อฑฺฒมาสํ กายวิเวกํ ลภิตฺวา โพธิมณฺฑเล ๓- อปราชิตปลฺลงฺเกน ๔- นิสีทิตฺวา สพฺพญฺญุตญาณํ ปฏิวิชฺฌิ.
[๓๘๓] วิวิจฺเจว กาเมหีติอาทิ ภยเภรเว วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ.
[๓๘๗] อภิชานามิ โข ปนาหนฺติ อยํ ปาฏิเยกฺโก อนุสนฺธิ. นิคณฺโฐ กิร จินฺเตสิ "อหํ สมณํ โคตมํ เอกํ ปญฺหํ ปุจฺฉึ, สมโณ โคตโม `อปราปิ มํ อคฺคิเวสฺสน อปราปิ มํ อคฺคิเวสฺสนา'ติ ปริโยสานํ อทสฺเสนฺโต กเถติเยว, กุปิโต นุ โข"ติ. อถ ภควา อคฺคิเวสฺสน ตถาคเต อเนกสตาย ปริสาย ธมฺมํ เทเสนฺเต กุปิโต สมโณ โคตโมติ เอโกปิ วตฺตา นตฺถิ, ปเรสํ โพธนตฺถาย ปฏิวิชฺฌนตฺถาย จ ๕- ตถาคโต ธมฺมํ เทเสตีติ ทสฺเสนฺโต อิมํ ธมฺมเทสนํ อารภิ. ตตฺถ อารพฺภาติ สนฺธาย. ยาวเทวาติ ปโยชนวิธิ ๖- ปริจฺเฉทนิยมนํ. อิทํ วุตฺตํ โหติ:- ปเรสํ วิญฺญาปนเมว ตถาคตสฺส ธมฺมเทสนาย ปโยชนํ, ตสฺมา น เอกสฺเสว เทเสติ, ยตฺตกา วิญฺญาตาโร อตฺถิ, สพฺเพสํ เทเสตีติ. ตสฺมึเยว ปุริมสฺมินฺติ อิมินา กึ ทสฺเสตีติ? สจฺจโก กิร จินฺเตสิ "สมโณ โคตโม อภิรูโป ปาสาทิโก สุผุสิตํ ทนฺตาวรณํ, ชิวฺหา มุทุกา, มธุรํ วากฺกรณํ, ปริสํ รชฺชนฺโต ๗- มญฺเญ วิจรติ, อนฺโต ปนสฺส จิตฺเตกคฺคตา นตฺถี"ติ. อถ ภควา อคฺคิเวสฺสน น ตถาคโต ปริสํ รชฺชนฺโต วิจรติ, จกฺกวาฬปริยนฺตายปิ ปริสาย ตถาคโต