[๓๙๑] อวิทูเร นิสินฺโน โหตีติ อนนฺตเร กูฏาคาเร นิสินฺโน โหติ. อภิสเมจฺจาติ ญาเณน อภิสมาคนฺตฺวา, ชานิตฺวาติ อตฺโถ. อิทํ วุตฺตํ โหติ:- กึ นุ โข เอส ชานิตฺวา อนุโมทิ, อุทาหุ อชานิตฺวา วาติ. กสฺมา ปนสฺส เอวมโหสิ? เถโร กิร น ภควโต ปญฺหาวิสฺสชฺชนสทฺทํ อสฺโสสิ, สกฺกสฺส ปน เทวรญฺโญ "เอวเมตํ ภควา เอวเมตํ สุคตา"ติ อนุโมทนสทฺทมสฺโสสิ. สกฺโก กิร เทวราชา มหตา สทฺเทน อนุโมทิ. อถ กสฺมา น ภควโต สทฺทํ อสฺโสสีติ? ยถาปริสวิญฺญาปกตฺตา. พุทฺธานํ หิ ธมฺมํ กเถนฺตานํ เอกาพนฺธาย จกฺกวาฬปริยนฺตายปิ ปริสาย สทฺโท สุยฺยติ, ปริสนฺตํ ๒- ปน มุญฺจิตฺวา องฺคุลิมตฺตํปิ พหิทฺธา น นิจฺฉรติ. กสฺมา? เอวรูปา มธุรกถา มา นิรตฺถกา อคมาสีติ. ตทา ภควา มิคารมาตุ ปาสาเท สตฺตรตนมเย กูฏาคาเร สิริคพฺภมฺหิ นิสินฺโน โหติ, ตสฺส ทกฺขิณปสฺเส สาริปุตฺตตฺเถรสฺส วสนกูฏาคารํ, วามปสฺเส มหาโมคฺคลฺลานสฺส, อนฺตเร ฉิทฺทวิวโรกาโส นตฺถิ, ตสฺมา เถโร น ภควโต สทฺทํ อสฺโสสิ, สกฺกสฺเสว อสฺโสสีติ.

ปญฺจหิ ตุริยสเตหีติ ปญฺจงฺคิกานํ ตุริยานํ ปญฺจหิ สเตหิ. ปญฺจงฺคิกตุริยนฺนาม อาตตํ วิตตํ อาตตวิตตํ สุสิรํ ฆนนฺติ อิเมหิ ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ. ตตฺถ อาตตนฺนาม จมฺมปริโยนทฺเธสุ เภรีอาทีสุ เอกตลตุริยํ,