[๑๐] เอตฺถ จ ปริญฺญาตํ ตสฺสาติ อยํ วาโร มคฺคภาวนาปาริปูริทสฺสนตฺถํ วุตฺโต. อิตเร ผลสจฺฉิกิริยาปาริปูริทสฺสนตฺถนฺติ ทฏฺฐพฺพา. ทฺวีหิ วา การเณหิ อรหา มญฺญติ วตฺถุสฺส จ ปริญฺญาตตฺตา อกุสลมูลานญฺจ สมุจฺฉินฺนตฺตา. เตนสฺส ปริญฺญาวาเรน วตฺถุปริญฺญํ ๒- ทีเปติ, อิตเรหิ อกุสลมูลสมุจฺเฉทนฺติ. ตตฺถ ปจฺฉิเมสุ ตีสุ วาเรสุ อยํ วิเสโส เวทิตพฺโพ. ตีสุ หิ วาเรสุ ราเค อาทีนวํ ทิสฺวา ทุกฺขานุปสฺสี วิหรนฺโต อปฺปณิหิตวิโมกฺเขน วิมุตฺโต ขยา ราคสฺส วีตราโค โหติ. โทเส อาทีนวํ ทิสฺวา อนิจฺจานุปสฺสี

เอวํ สนฺเต น เอโก ตีหิ วิโมกฺเขหิ วิมุจฺจตีติ เทฺว วารา น วตฺตพฺพา สิยุนฺติ เจ, ตํ น กสฺมา? อนิยมิตตฺตา. อนิยเมน หิ วุตฺตํ "โยปิ โส ภิกฺขเว ภิกฺขุ อรหนฺ"ติ, น ปน วุตฺตํ อปฺปณิหิตวิโมกฺเขน วา วิมุตฺโต, อิตเรน วาติ. ตสฺมา ยํ อรหโต ยุชฺชติ, ตํ สพฺพํ วตฺตพฺพเมวาติ.

[๑๑] อวิเสเสน วา โย โกจิ อรหา สมาเนปิ ๑- ราคาทิขเย วิปริณามทุกฺขสฺส ปริญฺญาตตฺตา ขยา ราคสฺส วีตราโคติ วุจฺจติ, ทุกฺขทุกฺขสฺส ปริญฺญาตตฺตา ขยา โทสสฺส วีตโทโสติ. สงฺขารทุกฺขสฺส ปริญฺญาตตฺตา ขยา โมหสฺส วีตโมโหติ. อิฏฺฐารมฺมณสฺส วา ปริญฺญาตตฺตา ขยา ราคสฺส วีตราโค. อนิฏฺฐารมฺมณสฺส ปริญฺญาตตฺตา ขยา โทสสฺส วีตโทโส. มชฺฌตฺตารมฺมณสฺส ปริญฺญาตตฺตา ขยา โมหสฺส วีตโมโห. สุขาย วา เวทนาย ราคานุสยสฺส สมุจฺฉินฺนตฺตา ขยา ราคสฺส วีตราโค. อิตราสุ ปฏิฆโมหานุสยานํ สมุจฺฉินฺนตฺตา วีตโทโส วีตโมโห จาติ ตสฺมา ตํ วิเสสํ ทสฺเสนฺโต อาห "ขยา ราคสฺส วีตราคตฺตา ฯเปฯ ขยา โมหสฺส วีตโมหตฺตา"ติ.

เล่มที่ ๑๒ มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์๙๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. มูลปริยายสูตร”