อยํ หิ อาจริยสนฺติเก จตฺตาริ สจฺจานิ สวนโต อุคฺคณฺหาติ, ฐเปตฺวา ตณฺหํ เตภูมิกา ธมฺมา ทุกฺขสจฺจํ, ตณฺหา สมุทยสจฺจํ, อุภินฺนํ อปฺปวตฺติ นิพฺพานํ นิโรธสจฺจํ, ทุกฺขสจฺจํ ปริชานนฺโต สมุทยสจฺจํ ปชหนฺโต นิโรธปาปโน มคฺโค มคฺคสจฺจนฺติ เอวํ อุคฺคหิตฺวา ๓- อภินิวิสติ. ตตฺถ ปุริมานิ เทฺว สจฺจานิ วฏฺฏํ, ปจฺฉิมานิ วิวฏฺฏํ, วฏฺเฏ อภินิเวโส โหติ, โน วิวฏฺเฏ, ตสฺมา อยํ อภินิวิสมาโน ทุกฺขสจฺเจ อภินิวิสติ.
ทุกฺขสจฺจํ นาม รูปาทโย ปญฺจกฺขนฺธาติ ววตฺถเปตฺวา จตุธาตุกมฺมฏฺฐานวเสน ๔- โอตริตฺวา "จตฺตาริ มหาภูตานิ จตุนฺนญฺจ มหาภูตานํ อุปาทายรูปํ รูปนฺ"ติ ววตฺถเปติ. ตทารมฺมณา เวทนา สญฺญา สงฺขารา วิญฺญาณํ นามนฺติ เอวํ ยมกตาลกฺขนฺธํ ฉินฺทนฺโต วิย "เทฺวเยว ๕- ธมฺมา นามรูปนฺ"ติ ววตฺถเปติ. ตํ ปเนตํ น อเหตุกํ สเหตุกํ สปฺปจฺจยํ, โก จสฺส ปจฺจโย อวิชฺชาทโย ธมฺมาติ เอวํ ปจฺจเย เจว ปจฺจยุปฺปนฺนธมฺเม จ ววตฺถเปตฺวา "สพฺเพปิ ธมฺมา หุตฺวา อภาวฏฺเฐน อนิจฺจา"ติ อนิจฺจลกฺขณํ อาโรเปติ, ตโต อุทยวยปฏิปีฬนากาเรน ทุกฺขาติ, ๖- วเส อวตฺตนกาเรน ๗- อนตฺตาติ ติลกฺขณํ อาโรเปตฺวา วิปสฺสนาปฏิปาฏิยา สมฺมสนฺโต โลกุตฺตรํ มคฺคํ ปาปุณาติ.
@๓ ฉ.ม. อุคฺคเหตฺวา ๔ ฉ.ม. ธาตุกมฺมฏฐานวเสน ๕ ฉ.ม. เทฺว