ยญฺจาวุโส ๑- ปชานาตีติ ยํ จตุสจฺจธมฺมํ อิทํ ทุกฺขนฺติอาทินา นเยน มคฺคปญฺญา ปชานาติ. ตํ วิชานาตีติ มคฺควิญฺญาณํปิ ตเถว ตํ วิชานาติ. ยํ วิชานาตีติ ยํ สงฺขารคตํ อนิจฺจนฺติอาทินา นเยน วิปสฺสนาวิญฺญาณํ วิชานาติ. ตํ ปชานาตีติ วิปสฺสนาปญฺญาปิ ตเถว ตํ ปชานาติ. ตสฺมา อิเม ธมฺมาติ เตน การเณน อิเม ธมฺมา. สํสฏฺฐาติ เอกุปฺปาทเอกนิโรธเอกวตฺถุกเอการมฺมณตาย สํสฏฺฐา.

ปญฺญา ภาเวตพฺพาติ อิทํ มคฺคปญฺญํ สนฺธาย วุตฺตํ, ตํสมฺปยุตฺตํ ปน วิญฺญาณํ ตาย สทฺธึ ภาเวตพฺพเมว โหติ. วิญฺญาณํ ปริญฺเญยฺยนฺติ อิทํ วิปสฺสนาวิญฺญาณํ สนฺธาย วุตฺตํ, ตํสมฺปยุตฺตา ปน ปญฺญา เตน สทฺธึ ปริชานิตพฺพาว โหติ.

[๔๕๐] เวทนา เวทนาติ อิทํ กสฺมา ปุจฺฉติ? เวทนาลกฺขณํ ปุจฺฉิสฺสามีติ ปุจฺฉติ. เอวํ สนฺเตปิ เตภูมิกสมฺมสนวิจารเวทนาว ๒- อธิปฺเปตาติ สลฺลกฺเขตพฺพา. สุขมฺปิ เวเทตีติ สุขํ อารมฺมณํ เวเทติ อนุภวติ. ปรโต ปททฺวเยปิ เอเสว นโย. "รูปญฺจ หิทํ มหาลิ เอกนฺตทุกฺขํ อภวิสฺส, ทุกฺขานุปติตํ ทุกฺขาวกฺกนฺตํ อนวกฺกนฺตํ สุเขน, นยิทํ สตฺตา รูปสฺมึ สารชฺเชยฺยุํ. ยสฺมา จ โข มหาลิ รูปํ สุขํ สุขานุปติตํ สุขาวกฺกนฺตํ อนวกฺกนฺตํ ทุกฺเขน, ตสฺมา สตฺตา รูปสฺมึ สารชฺชนฺติ, สาราคา สํยุชฺชนฺติ, สํโยคา สงฺกิลิสฺสนฺติ. เวทนา จ หิทํ, ฯเปฯ สญฺญา ฯเปฯ สงฺขารา ฯเปฯ วิญฺญาณญฺจ หิทํ มหาลิ เอกนฺตทุกฺขํ อภวิสฺส ฯเปฯ สงฺกิลิสฺสนฺตี"ติ ๓- อิมินา หิ ๔- มหาลิสุตฺตปริยาเยน อิธ อารมฺมณํ สุขํ ทุกฺขมทุกฺขมสุขนฺติ กถิตํ. อปิจ ปุริมสุขํ เวทนํ อารมฺมณํ กตฺวา อปรา สุขา