@๓ สํ. ขนฺธ. ๑๗/๑๐/๕๗ มหาลิสุตฺต ๔ สี.,อิ. อิมินาปิ เวทนา เวเทติ, ปุริมํ ทุกฺขํ เวทนํ อารมฺมณํ กตฺวา อปรา ทุกฺขา เวทนา เวเทติ, ปุริมํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ อารมฺมณํ กตฺวา อปรา อทุกฺขมสุขา เวทนา เวเทตีติ เอวํ เจตฺถ ๑- อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. เวทนาเยว หิ เวเทติ, น อญฺโญ โกจิ เวทิตา นาม อตฺถีติ วุตฺตเมตํ.

สญฺญา สญฺญาติ อิธ กึ ปุจฺฉติ? สญฺญาย ๒- ลกฺขณํ. กึ สพฺพตฺถกสญฺญายาติ? สญฺญาย ๒- ลกฺขณนฺติปิ สพฺพตฺถกสญฺญาย ลกฺขณนฺติปิ เอกเมเวตํ, เอวํ สนฺเตปิ เตภูมิกสมฺมสนวิจารสญฺญาว ๓- อธิปฺเปตาติ สลฺลกฺเขตพฺพา. นีลกมฺปิ สญฺชานาตีติ นีลปุปฺเผ วา วตฺเถ วา ปริกฺมมํ กตฺวา อุปจารํ วา อปฺปนํ วา ปาเปนฺโต ปชานาติ. ๔- อิมสฺมึ หิ อตฺเถ ปริกมฺมสญฺญาปิ อุปจารสญฺญาปิ อปฺปนาสญฺญาปิ วฏฺฏติ, นีเล นีลนฺติ อุปฺปชฺชนสญฺญาปิ วฏฺฏติเยว. ปีตกาทีสุปิ เอเสว นโย.

ยา จาวุโส เวทนาติ เอตฺถ เวทนา สญฺญา วิญฺญาณนฺติ อิมานิ ตีณิ คเหตฺวา ปญฺญา กสฺมา น คหิตาติ? อสพฺพสงฺคาหิกตฺตา. ปญฺญาย หิ คหิตาย ปญฺญาสมฺปยุตฺตเวทนาทโย ๕- ลพฺภนฺติ, โน วิปฺปยุตฺตา. ตํ ปน อคเหตฺวา อิเมสุ คหิเตสุ ปญฺญาสมฺปยุตฺตา จ วิปฺปยุตฺตา จ อนฺตมโส เทฺว ปญฺจวิญฺญาณ- ธมฺมาปิ ลพฺภนฺติ. ยถา หิ ตโย ปุริสา สุตฺตํ สุตฺตนฺติ วเทยฺยุํ, จตุตฺโถ รตนาวุตสุตฺตนฺติ. เตสุ ปุริมา ตโย ตกฺกคตํปิ ปริตกฺกาทิคตํปิ ๖- ยงฺกิญฺจิ พหุสุตฺตํ ลภนฺติ อนฺตมโส มกฺกฏสุตฺตํปิ. รตนาวุตสุตฺตํปิ ปริเยสนฺโต มนฺทํ ลภติ, เอวํ สมฺปทมิทํ เวทิตพฺพํ. เหฏฺฐโต วา ปญฺญา วิญฺญาเณน สทฺธึ สมฺปโยคํ ๗- ลภิตฺวา วิสฏฺฐาติ วิสฏฺฐตฺตา จ ๗- อิธ น คหิตาติ วทนฺติ. ยญฺจาวุโส ๘- เวเทตีติ ยํ อารมฺมณํ เวทนา เวเทติ, สญฺญาปิ ตเทว สญฺชานาติ. ยํ สญฺชานาตีติ ยํ อารมฺมณํ สญฺญา สญฺชานาติ, วิญฺญาณํปิ ตเทว วิชานาตีติ อตฺโถ.

อิทานิ สญฺชานาติ วิชานาติ ปชานาตีติ เอตฺถ วิเสสาวิเสโส ๙- เวทิตพฺโพ. ตตฺถ อุปสคฺคมตฺตเมว วิเสโส, ชานาตีติ ปทํ ปน อวิเสโส. ตสฺสาปิ ชานนตฺเถ