เอวเมว โข อาวุโส อายุ อุสฺมํ ปฏิจฺจ ติฏฺฐตีติ เอตฺถ ชาลสิขา วิย กมฺมชเตโช, อาโลโก วิย ชีวิตินฺทฺริยํ ชาลสิขา หิ อุปฺปชฺชมานา อาโลกํ คเหตฺวาว อุปฺปชฺชติ, สา เตน อตฺตนา ชนิตอาโลเกเนว สยมฺปิ อณุํถูลา ทีฆรสฺสาติ ปากฏา โหติ, ตตฺถ ชาลปฺปวตฺติยา ชนิตอาโลเกน ตสฺสาเยว ชาลปฺปวตฺติยา ปากฏภาโว วิย อุสฺมํ ปฏิจฺจ นิพฺพตฺเตน กมฺมชมหาภูตสมฺภเวน ชีวิตินฺทฺริเยน อุสฺมาย อนุปาลนํ. ชีวิตินฺทฺริยญฺหิ ทสปิ วสฺสานิ วีสติปิ วสฺสานิ ฯเปฯ วสฺสสตมฺปิ กมฺมชเตชปฺปวตฺตํ ปาเลติ, อิติ มหาภูตานิ อุปาทารูปานํ นิสฺสยปจฺจยาทิวเสน ปจฺจยา ๑- โหนฺตีติ อายุ อุสฺมํ ปฏิจฺจ ติฏฺฐติ, ชีวิตินฺทฺริยํ มหาภูตานิ ปาเลตีติ อุสฺมา อายุํ ปฏิจฺจ ติฏฺฐตีติ เวทิตพฺพา.

[๔๕๗] อายุสงฺขาราติ อายุเมว. เวทนิยา ธมฺมาติ เวทนาธมฺมาว. วุฏฺฐานํ ปญฺญายตีติ สมาปตฺติโต วุฏฺฐานํ ปญฺญายติ. โย หิ ภิกฺขุ อรูปปฺปวตฺเต อุกฺกณฺฐิตฺวา สญฺญญฺจ เวทนญฺจ นิโรเธตฺวา นิโรธํ สมาปนฺโน, ตสฺส ยถาปริจฺฉินฺนกาลวเสน รูปชีวิตินฺทฺริยปจฺจยา อรูปธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ, เอวํ ปน รูปารูปปฺปวตฺตํ ปวตฺตติ. ยถา กึ? ยถา เอโก ปุริโส ชาลาปวตฺเต อุกฺกณฺฐิโต อุทเกน ปหริตฺวา ชาลํ อปฺปวตฺตํ กตฺวา ฉาริกาย องฺคาเร ปิธาย ตุณฺหี นิสีทติ, ยทา ปนสฺส ปุน ชาลาย อตฺโถ โหติ, ฉาริกํ อปเนตฺวา องฺคาเร ปริวตฺเตตฺวา อุปาทานํ ทตฺวา มุขวาตํ วา ตาลวณฺฏวาตํ วา ททาติ, อถ ชาลาปวตฺตํ ปุน ปวตฺตติ, เอวเมว ชาลาปวตฺตํ วิย อรูปธมฺมา, ปุริสสฺส ชาลาปวตฺเต อุกฺกณฺฐิตฺวา อุทกปฺปหาเรน ชาลํ อปฺปวตฺตํ กตฺวา ฉาริกาย องฺคาเร ปิธาย ตุณฺหีภูตสฺส นิสชฺชา วิย ภิกฺขุโน อรูปปฺปวตฺเต อุกฺกณฺฐิตฺวา

อายุ อุสฺมา จ วิญฺญาณนฺติ รูปชีวิตินฺทฺริยํ, กมฺมชเตโชธาตุ, จิตฺตนฺติ อิเม ตโย ธมฺมา ยทา อิมํ รูปกายํ ชหนฺติ, อถายํ อเจตนํ กฏฺฐํ วิย ปฐวิยํ ฉฑฺฑิโต เสตีติ อตฺโถ. วุตฺตํ เจตํ:-