ราคํ เตน ปชหตีติ เอตฺถ เอเกเนว พฺยากรเณน เทฺว ปุจฺฉา วิสฺสชฺเชติ, อิธ ภิกฺขุ ราคานุสยํ วิกฺขมฺเภตฺวา ปฐมํ ฌานํ สมาปชฺชติ, ฌานวิกฺขมฺภิตํ ราคานุสยํ ตถา วิกฺขมฺภิตเมว กตฺวา วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา อนาคามิมคฺเคน สมุคฺฆาเฏติ. โส อนาคามิมคฺเคน ปหีโนปิ ตถาวิกฺขมฺภิตตฺตาว ปฐมชฺฌาเน นานุเสติ นาม. เตนาห "น ตตฺถ ราคานุสโย อนุเสตี"ติ. ตทายตนนฺติ ตํ อายตนํ, ปรมสฺสาสภาเวน ปติฏฺฐานภูตํ อรหตฺตนฺติ อตฺโถ. อิติ อนุตฺตเรสูติ เอวํ อนุตฺตรา วิโมกฺขาติ ลทฺธนาเม อรหตฺเต. ปิหํ อุปฏฺฐาปยโตติ ปตฺถนํ ฐเปนฺตสฺส. ๑- อุปฺปชฺชติ ปิหปฺปจฺจยา โทมนสฺสนฺติ ปตฺถนาย ฐปนมูลกํ ๒- โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ, ตํ ปเนตํ น ปตฺถนาย ฐปนมูลกํ ๒- อุปฺปชฺชติ, ปตฺเถตฺวา อลภนฺตสฺส ปน อลาภมูลกํ อุปฺปชฺชมานํ "อุปฺปชฺชติ ปิหปฺปจฺจยา"ติ วุตฺตํ. ตตฺถ กิญฺจาปิ โทมนสฺสํ นาม เอกนฺเตน อกุสลํ, อิทํ ปน เสวิตพฺพํ โทมนสฺสํ วฏฺฏตีติ วทนฺติ. โยคิโน หิ เตมาสิกํ ฉมาสิกํ นวมาสิกํ วา ปฏิปทํ คณฺหนฺติ, เตสุ โย ตนฺตํ ปฏิปทํ คเหตฺวา อนฺโตกาลปริจฺเฉเทเยว อรหตฺตํ ปาปุณิสฺสามีติ ฆเฏนฺโต วายมนฺโต น สกฺโกติ ยถาปริจฺฉินฺนกาเลน ปาปุณิตุํ, ตสฺส พลวโทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ, อาฬินฺทกวาสิมหาปุสฺสตฺเถรสฺส ๓- วิย อสฺสุธารา ปวตฺตนฺติ. เถโร กิร เอกูนวีสติวสฺสานิ คตปจฺจาคตวตฺตํ ปูเรติ, ตสฺส "อิมสฺมึ วาเร อรหตฺตํ คณฺหิสฺสามิ อิมสฺมึ วาเร วิสุทฺธิปฺปวารณํ ปวาเรสฺสามี"ติ มานสํ พนฺธิตฺวา สมณธมฺมํ กโรนฺตสฺเสว เอกูนวีสติวสฺสานิ อติกฺกนฺตานิ, ปวารณาทิวเส อาคเต เถรสฺส อสฺสุปาเตน มุตฺตทิวโส นาม นาโหสิ, วีสติเม ปน วสฺเส อรหตฺตํ ปาปุณิ,

ปฏิฆํ เตน ปชหตีติ เอตฺถ น โทมนสฺเสเนว ปฏิฆํ ปชหติ. นาปิ ๑- ปฏิเฆเนว ปฏิฆปฺปหานํ, น โทมนสฺเสน วา โทมนสฺสปฺปหานํ นาม อตฺถิ. อยํ ปน ภิกฺขุ เตมาสิกาทีสุ อญฺญตรํ ปฏิปทํ คเหตฺวา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ "ปสฺส ภิกฺขุ, กึ ตุยฺหํ สีเลน หีนฏฺฐานํ อตฺถิ, อุทาหุ วิริเยน, อุทาหุ ปญฺญาย, นนุ เต สีลํ สุปริสุทฺธํ วิริยํ สุปคฺคหิตํ ปญฺญา สูรา หุตฺวา วหตี"ติ. โส เอวํ ปฏิสญฺจิกฺขิตฺวา "น อิทานิ ปุน อิมสฺส โทมนสฺสสฺส อุปฺปชฺชิตุํ ทสฺสามี"ติ วิริยํ คาฬฺหํ ๒- กตฺวา อนฺโตเตมาเส วา อนฺโตฉมาเส วา อนฺโตนวมาเส วา อนาคามิมคฺเคน ปฏิฆํ สมุคฺฆาเฏติ, อิมินา ปริยาเยน ปฏิเฆเนว ปฏิฆํ โทมนสฺเสเนว โทมนสฺสํ ปชหติ นาม.