Tato vacīsaṅkhāroti tato paraṃ kiriyamayappavattavalañjanakāle vacīsaṅkhāro uppajjati. Kiṃ bhavaṅgaṃ vitakkavicāre na samuṭṭhāpetīti? samuṭṭhāpeti. Taṃsamuṭṭhānā pana vitakkavicārā vācaṃ abhisaṅkhātuṃ na sakkontīti kiriyamayappavattavalañjanakālenevetaṃ kathitaṃ. Suññato phassotiādayo saguṇenāpi ārammaṇenāpi kathetabbā. Saguṇena tāva suññatā nāma phalasamāpatti, tāya sahajātaṃ phassaṃ sandhāya suññato phassoti vuttaṃ. Animittappaṇihitesupi eseva nayo. Ārammaṇena pana nibbānaṃ rāgādīhi suññattā suññaṃ nāma, rāganimittādīnaṃ abhāvā animittaṃ, rāgadosamohappaṇidhīnaṃ

Suññataṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā uppannaphalasamāpattiyaṃ phasso suññato nāma, animittappaṇihitesupi eseva nayo.

Aparā āgamanīyakathā nāma hoti, suññatā animittā appaṇihitāti hi vipassanāpi vuccati. Tattha yo bhikkhu saṅkhāre aniccato pariggahitvā aniccato disvā aniccato vuṭṭhāsi, tassa vuṭṭhānagāminīvipassanā animittā nāma hoti. Yo dukkhato pariggahitvā dukkhato disvā dukkhato vuṭṭhāti, tassa appaṇihitā nāma. Yo anattato pariggahitvā anattato disvā anattato vuṭṭhāsi, tassa suññatā nāma. Tattha animittavipassanāya maggo animitto nāma. Animittamaggassa phalaṃ animittaṃ nāma. Animittaphalasamāpattisahajāte phasse phusante animitto phusso phusatīti vuccati. Appaṇihitasuññatesupi eseva nayo. Āgamanīyena kathite pana suññato vā phasso animitto vā phasso appaṇihito vā phassoti vikappaṃ āpajjeyya, tasmā saguṇena ceva ārammaṇena ca kathetabbā. Evaṃ hi tayo phassā phusantīti sameti.

Vivekaninnantiādīsu nibbānaṃ viveko nāma, tasmiṃ viveke ninnaṃ onatanti vivekaninnaṃ. Aññato āgantvā yena viveko tena vaṅkaṃ viya hutvā ṭhitanti vivekapoṇaṃ. Yena viveko, tena patamānaṃ viya ṭhitanti vivekapabbhāraṃ.

เล่มที่ ๑๒ มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์๑,๐๑๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “๔. จูฬเวทัลลสูตร”