Ayampana vitthāro:- tattha "yoniso ayoniso"ti imehi tāva dvīhi padehi ābaddhaṃ hoti upari sakalasuttaṃ. Vaṭṭavivaṭṭavasena hi upari sakalasuttaṃ vuttaṃ. Ayoniso manasikāramūlakañca vaṭṭaṃ, yoniso manasikāramūlakaṃ vivaṭṭaṃ. Kathaṃ? ayoniso manasikāro hi vaḍḍhamāno dve dhamme paripūreti avijjañca bhavataṇhañca. Avijjāya ca sati "avijjāpaccayā saṅkhārā .pe. Dukkhakkhandhassa samudayo hoti, taṇhāya sati taṇhāpaccayā upādānaṃ .pe. Samudayo hotī"ti evaṃ ayoniso manasikārabahulo puggalo vātavegābhighātena vippannaṭṭhanāvā viya gaṅgāvaṭṭe patitagokulaṃ viya cakkayante yuttabalibaddo viya punappunaṃ bhavayonigativiññāṇaṭṭhitisattāvāsesu āvaṭṭaṃ parivaṭṭaṃ karoti, evaṃ tāva ayoniso manasikāramūlakaṃ vaṭṭaṃ.
Yoniso manasikāro pana vaḍḍhamāno "yoniso manasikārasampannassetaṃ bhikkhave bhikkhuno pāṭikaṅkhaṃ, `ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvessati, ariyaṃ aṭṭhaṅgakaṃ maggaṃ bahulīkarissatī"ti vacanato sammādiṭṭhippamukhaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ paripūreti. Yā ca sammādiṭṭhi sā vijjāti tassa vijjuppādā "avijjānirodhā saṅkhāranirodho .pe. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī"ti evaṃ yoniso manasikāramūlakaṃ vivaṭṭaṃ veditabbaṃ.
Evaṃ imehi dvīhi padehi ābaddhaṃ hoti upari sakalasuttaṃ. Evaṃ ābaddhe cettha yasmā pubbe āsavappahānaṃ dassetvā pacchā uppatti vuccamānā na yujjati. Na hi pahīnā puna uppajjanti. Uppannānampana pahānaṃ yujjati, tasmā uddesapaṭilomatopi "ayoniso bhikkhave manasikarototi ādimāha.
Tattha ayoniso manasikarototi vuttappakāraṃ ayoniso manasikāraṃ uppādayato. Anuppannā ceva āsavā uppajjantīti ettha ye pubbe appaṭiladdhapubbaṃ cīvarādiṃ vā paccayaṃ upaṭṭhākasaddhivihārikaantevāsīnaṃ vā aññataraṃ manuññaṃ vatthuṃ paṭilabhitvā taṃ subhaṃ sukhanti ayoniso manasikaroto aññataraññataraṃ vā pana ananubhūtapubbaṃ ārammaṇaṃ yathā tathā vā ayoniso manasikaroto āsavā uppajjanti, te anuppannā uppajjantīti veditabbā, aññathā hi anamatagge saṃsāre anuppannā nāma āsavā na santi. Ananubhūtapubbepi vatthumhi ārammaṇe vā yassa pakatisuddhiyā vā uddesaparipucchāpariyattinavakammayonisomanasikārānaṃ vā aññataravasena pubbe anuppajjitvā pacchā tādisena paccayena sahasā uppajjanti, imepi anuppannā uppajjantīti veditabbā. Tesuyeva pana vatthārammaṇesu punappunaṃ uppajjamānā uppannā pavaḍḍhantīti vuccanti. Ito aññathā paṭhamuppannānaṃ vaḍḍhi nāma natthi.