tathevāyaṃ buddhaputto yuttayogo vipassako

araññaṃ pavisitvāna gaṇhāti phalamuttaman"ti.

Tenassa parakkamajavayoggabhūmiṃ araññasenāsanaṃ dassento bhagavā "araññagato vā"ti ādimāha. Ito paraṃ imasmiṃ tāva ānāpānapabbe yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ visuddhimagge vuttameva.

Tassa pana imesaṃ "dīghaṃ assasanto dīghaṃ assasāmīti pajānāti .pe. Passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmīti sikkhatī"ti evaṃ vuttānaṃ assāsapassāsānaṃ vasena sikkhato assāsapassāsanimitte cattāri jhānāni uppajjanti. So jhānā vuṭṭhahitvā assāsapassāse vā pariggaṇhati jhānaṅgāni vā pariggaṇhati. Tattha assāsapassāsakammiko "ime assāsapassāsā kiṃnissitā, vatthunissitā, vatthu nāma karajakāyo, karajakāyo nāma cattāri mahābhūtāni upādārūpañcā"ti evarūpaṃ pariggaṇhati. Tato tadārammaṇe phassapañcamake nāmanti evarūpaṃ pariggaṇhitvā tassa paccayaṃ pariyesanto avijjādipaṭiccasamuppādaṃ disvā "paccayapaccayuppannadhammamattamevetaṃ, añño satto vā puggalo vā natthī"ti