Vāyodhātū"ti evaṃ paccavekkhati.
Kiṃ vuttaṃ hoti:- yathā goghātakassa gāviṃ posentassāpi āghātanaṃ āharantassāpi āharitvā tattha bandhitvā ṭhapentassāpi vadhentassāpi vadhitaṃ mataṃ passantassāpi tāvadeva gāvīti saññā na antaradhāyati, yāva naṃ padāletvā vilaso na vibhajati. Vibhajitvā nisinnassa pana gāvīti saññā antaradhāyati, maṃsasaññā pavattati, nāssa evaṃ hoti "ahaṃ gāviṃ vikkiṇāmi, ime gāviṃ harantī"ti. Atha khvassa "ahaṃ maṃsaṃ vikkiṇāmi, ime maṃsaṃ haranti"icceva hoti, evameva imassāpi bhikkhuno pubbe bālaputhujjanakāle gihībhūtassāpi pabbajitassāpi tāvadeva sattoti vā puggaloti vā saññā na antaradhāyati, yāva imameva kāyaṃ yathāṭhitaṃ yathāpaṇihitaṃ ghanavinibbhogaṃ katvā dhātuso na paccavekkhati. Dhātuso paccavekkhato panassa sattasaññā antaradhāyati, dhātuvaseneva cittaṃ santiṭṭhati. Tenāha bhagavā "imameva kāyaṃ yathāṭhitaṃ yathāpaṇihitaṃ dhātuso paccavekkhati, atthi imasmiṃ kāye paṭhavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātūti, seyyathāpi bhikkhave dakkho goghātako vā .pe. Vāyodhātū"ti.
Goghātako viya hi yogī, gāvīsaññā viya sattasaññā, catumahāpatho viya catuiriyāpatho, vilaso vibhajitvā nisinnagoghātako viya dhātuso paccavekkhaṇanti. Ayamettha pālivaṇṇanā, kammaṭṭhānakathā pana visuddhimagge vitthāritā.
Iti ajjhattaṃ vāti evaṃ catudhātupariggaṇhanena attano vā kāye, kālena vā attano, kālena vā parassa kāye kāyānupassī viharati. Ito paraṃ vuttanayameva. Kevalañhi idha catudhātupariggāhikā sati dukkhasaccanti evaṃ yojanaṃ katvā niyyānamukhaṃ veditabbaṃ. Sesaṃ purimasadisamevāti.