Paṭhaviṃ paṭhavito saññatvāti so taṃ paṭhaviṃ evaṃ viparītasaññāya sañjānitvā, "saññānidānā hi papañcasaṅkhā"ti vacanato aparabhāge thāmappattehi taṇhāmānadiṭṭhipapañcehi idha maññanānāmena vuttehi maññati kappeti vikappeti, nānappakārato aññathā gaṇhati. Tena vuttaṃ "paṭhaviṃ maññatī"ti. Evaṃ maññañato cassa tā maññanā oḷārikena nayena dassetuṃ "yā ayaṃ kesā lomā"ti ādinā nayena vīsatibhedā ajjhattikā paṭhavī vuttā, yā cāyaṃ vibhaṅge `tattha katamā bāhirā paṭhavīdhātu,? yaṃ bāhiraṃ kakkhaḷaṃ kharigataṃ kakkhaḷattaṃ kakkhaḷabhāvo bahiddhā anupādinnaṃ, seyyathīdaṃ? ayo lohaṃ tipu sīsaṃ sajjhu muttā maṇi veḷuriyaṃ *- saṅkho silā pabāḷaṃ rajaṭaṃ jātarūpaṃ lohitaṅko masāragallaṃ tiṇaṃ kaṭṭhaṃ sakkharā vālikā *- kathalaṃ bhūmi pāsāṇo pabbato"ti evaṃ bāhirā paṭhavī vuttā, yā ca ajjhattārammaṇattike nimittapaṭhavī taṃ gahetvā ayaṃ atthayojanā vuccati.

Paṭhaviṃ maññatīti tīhi maññanāhi ahaṃ paṭhavīti maññati, mama paṭhavīti maññati, paro paṭhavīti maññati, parassa paṭhavīti maññati, athavā ajjhattikaṃ paṭhaviṃ taṇhāmaññanāya maññati, mānamaññanāya maññati, diṭṭhimaññanāya maññati. Kathaṃ? ayañhi kesādīsu chandarāgaṃ janeti kese assādeti abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Lome nakhe dante tacaṃ aññataraṃ vā pana rajanīyaṃ vatthuṃ. Evaṃ ajjhattikaṃ paṭhaviṃ taṇhāmaññanāya maññati. Iti me kesā siyuṃ anāgatamaddhānaṃ. Iti lomāti ādinā vā pana nayena tattha nandiṃ samannāneti. "imināhaṃ sīlena vā .pe. Brahmacariyena vā evaṃ siniddhamudusukhumanīlakeso bhavissāmī"ti ādinā vā pana nayena appaṭiladdhānaṃ paṭilābhāya cittaṃ paṇidahati. Evampi ajjhattikaṃ paṭhaviṃ taṇhāmaññanāya maññati.

Tathā attano kesādinaṃ sampattiṃ vā vipattiṃ vā nissāya mānaṃ janeti, "seyyohamasmīti vā sadisohamasmīti vā hīnohamasmīti vā"ti evaṃ