Nimittānīti kāraṇāni. Kālena kālanti samayena samayaṃ. Nanu ca kammaṭṭhānaṃ nāma muhuttaṃpi achaḍḍetvā nirantaraṃ nirantaraṃ manasikātabbaṃ, kasmā bhagavā "kālena kālan"ti āhāti. Pāliyaṃ hi aṭṭhattiṃsa kammaṭṭhānāni vibhattāni, tesu bhikkhunā attano cittarucitaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā nisinnena yāva kocideva upakkileso nuppajjati, tāva imesaṃ nimittānaṃ manasikārakiccaṃ natthi. Yadā pana uppajjati, tadā imāni gahetvā citte uppannaṃ abbudaṃ nīharitabbanti dassento evamāha.

Chandūpasañhitāti chandasahagatā rāgasampayuttā. Imesaṃ pana tiṇṇaṃ vitakkānaṃ khettañca ārammaṇañca jānitabbaṃ. Tattha chandūpasañhitānaṃ aṭaṭhalobha- sahagatacittāni khettaṃ, dosūpasañhitānaṃ dve domanassasahagatāni, mohūpasañhitānaṃ dvādasapi akusalacittāni. Vicikicchāuddhaccasampayuttacittāni pana dve etesaṃ pāṭipuggalikaṃ khettaṃ. Sabbesaṃpi sattā ceva saṅkhārā ca ārammaṇāva,

Aññaṃpi nimittaṃ manasikātabbaṃ kusalūpasañhitanti tato nimittato aññaṃ kusalanissita nimittaṃ manasikātabbaṃ. Tattha aññaṃ nimittaṃ nāma chanadūpasañhite vitakke sattesu uppanne asubhabhāvanā aññaṃ nimittaṃ nāma. Saṅkhāresu uppanne aniccamanasikāro aññaṃ nimittaṃ nāma. Dosūpasañhite sattesu uppanne mettābhāvanā aññaṃ nimittaṃ nāma. Saṅkhāresu uppanne dhātumanasikāro aññaṃ nimittaṃ nāma. Mohūpasañhite yattha katthaci uppanne pañcadhammaupanissayo aññaṃ nimittaṃ nāma.

Imassa hatthā vā sobhaṇā pādā vātiādinā nayena hi sattesu lobhe uppanne asubhato upasaṃharitabbaṃ. Kimhi sārattosi, kesesu sārattosi. Lomesu .pe. Mutte sārattosi. Ayaṃ attabhāvo nāma tīhi aṭṭhisatehi ussāhito, navahi nahārusatehi avabaddho, navahi maṃsapesisatehi anulitto, allacammena pariyonaddho, chavirāgena paṭicchanno, navahi vaṇamukhehi navanavutilomakūpasahassehi ca asuci paggharati, kuṇapapūrito, duggandho, jeguccho, paṭikkūlo, dvattiṃsakuṇapasañcayo, natthettha sāraṃ vā varaṃ vāti evaṃ asubhato upasaṃharantassa sattesu uppanno lobho pahīyati, tenassa asubhato upasaṃharaṇaṃ aññaṃ nimittaṃ nāma hoti.

เล่มที่ ๑๒ มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์๖๕๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑๐. วิตักกสัณฐานสูตร”