๔. ทีฆนขสุตฺตวณฺณนา

[๒๐๑] เอวมฺเม สุตนฺติ ทีฆนขสุตฺตํ. ตตฺถ สูกรขตายนฺติ สูกรขตาติ เอวํนามเก เลเณ. กสฺสปพุทฺธกาเล กิร ตํ เลณํ เอกสฺมึ พุทฺธนฺตเร ปฐวิยา วฑฺฒมานาย อนฺโตภูมิคตํ ชาตํ. อเถกทิวสํ เอโก สูกโร ตสฺส ฉทนปริยนฺตสมีเป ปํสุํ ขนิ, เทเว วุฏฺเฐ ปํสุโธตฉทนปริยนฺโต ปากโฏ อโหสิ. เอโก วนจรโก ทิสฺวา "ปุพฺเพ สีลวนฺเตหิ ปริภุตฺตเลเณน ภวิตพฺพํ, ปฏิชคฺคิสฺสามิ นนฺ"ติ สมนฺตโต ปํสุํ อปเนตฺวา เลณํ โสเธตฺวา กุฑฺฑปริกฺเขปํ กตฺวา ทฺวารวาตปานํ โยเชตฺวา สุปรินิฏฺฐิตสุธากมฺมจิตฺตกมฺมํ รชตปฏฺฏสทิสาย วาลุกาย สนฺถริตปริเวณํ เลณํ กตฺวา มญฺจปีฐํ ปญฺญเปตฺวา ภควโต วสนตฺถาย อทาสิ. เลณํ คมฺภีรํ อโหสิ โอตริตฺวา อารุหิตพฺพํ. ๑- ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ.

ทีฆนโขติ ตสฺส ปริพฺพาชกสฺส นามํ. อุปสงฺกมีติ กสฺมา อุปสงฺกมิ? โส กิร เถเร อฑฺฒมาสปพฺพชิเต จินฺเตสิ "มยฺหํ มาตุโล อญฺญํ ปาสณฺฑํ คนฺตฺวาน น จิรํ ติฏฺฐติ, อิทานิ ปนสฺส สมณสฺส โคตมสฺส สนฺติกํ คตสฺส อฑฺฒมาโส ชาโต. ปวุตฺตึปิสฺส น สุณามิ, โอชวนฺตํ นุ โข สาสนํ ชานิสฺสามิ นนฺ"ติ คนฺตุกาโม ชาโต. ตสฺมา อุปสงฺกมิ. เอกมนฺตํ ฐิโตติ ตสฺมึ กิร สมเย เถโร ภควนฺตํ วีชยมาโน ฐิโต โหติ, ปริพฺพาชโก มาตุเล หิโรตฺตปฺเปน ฐิตโกว ปญฺหํ ปุจฺฉิ. เตน วุตฺตํ "เอกมนฺตํ ฐิโต"ติ.

สพฺพํ เม นกฺขมตีติ สพฺพา เม อุปปตฺติโย นกฺขมนฺติ, ปฏิสนฺธิโย นกฺขมนฺตีติ อธิปฺปาเยน วทติ. เอตฺตาวตาเนน "อุจฺเฉทวาโทหมสฺมี"ติ ทีปิตํ โหติ. ภควา ปนสฺส อธิปฺปายํ มุญฺจิตฺวา อกฺขเร ตาว โทสํ ทสฺเสนฺโต ยาปิ โข เตติอาทิมาห. ตตฺถ เอสาปิ เต ทิฏฺฐิ นกฺขมตีติ เอสาปิ เต ปฐมํ รุจฺจิตฺวา ขมาเปตฺวา คหิตทิฏฺฐิ นกฺขมตีติ. เอสา เจ เม โภ โคตม ทิฏฺฐิ ขเมยฺยาติ มยฺหํ หิ สพฺพํ นกฺขมตีติ ทิฏฺฐิ, ตสฺส เม ยา เอสา สพฺพํ เม