ตตฺถ มุเข อาหเรยฺยาติ มุเข ฐเปยฺย. อาหเรยฺยสฺสาหนฺติ อปเนยฺยํ อสฺส อหํ. อาทิเกเนวาติ ปฐมปโยเคเนว. อภูตนฺติ อภูตตฺถํ. อตจฺฉนฺติ น ตจฺฉํ. อนตฺถสญฺหิตนฺติ น อตฺถสญฺหิตํ น วุฑฺฒินิสฺสิตํ, อปฺปียา อมนาปาติ เนว ปิยา, น มนาปา. อิมินา นเยเนว สพฺพตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ.

ตตฺถ อปฺปิยปกฺเข ปฐมวาจา อโจรํเยว โจโรติ, อทาสํเยว ทาโสติ, อทุปฺปยุตฺตํเยว ทุปฺปยุตฺโตติ ปวตฺตา. น ตํ ตถาคโต ภาสติ. ทุติยวาจา โจรํเยว โจโร อยนฺติ อาทิวเสน ปวตฺตา. ตํปิ ตถาคโต น ภาสติ. ตติยวาจา "อิทานิ ภาสิตพฺพา ๑- อกตปุญฺญตาย ทุคฺคโต ทุพฺพณฺโณ อปฺเปสกฺโข จ, ๒- อิธ ฐตฺวาปิ ปุน ปุญฺญํ น กโรสิ, ทุติยจิตฺตวาเร กถํ จตูหิ อปาเยหิ มุจฺจิสฺสสี"ติ ๓- เอวํ มหาชนสฺส อตฺถปุเรกฺขาเรน ธมฺมปุเรกฺขาเรน อนุสาสนีปุเรกฺขาเรน จ วตฺตพฺพวาจา. ตตฺร กาลญฺญู ตถาคโตติ ตสฺมึ ตติยพฺยากรเณ ตสฺสา วาจาย พฺยากรณตฺถาย ตถาคโต กาลญฺญู โหติ, มหาชนสฺส อาทานกาลํ คหณกาลํ ชานิตฺวาว พฺยากโรตีติ อตฺโถ.

ปิยปกฺเข ปฐมา วาจา อฏฺฐานียกถา นาม. สา เอวํ เวทิตพฺพา:- เอกํ กิร คามวาสึ มหลฺลกํ นครํ อาคนฺตฺวา ปานาคาเร ปิวนฺตํ วญฺเจตุกามา สมฺพหุลา ธุตฺตา ปีตฏฺฐาเน ฐตฺวา ๔- เตน สทฺธึ สุรํ ปิวนฺตา "อิมสฺส นิวาสนปารุปนํปิ หตฺเถ ภณฺฑกมฺปิ สพฺพํ คเหสฺสามา"ติ ๕- จินฺเตตฺวา กติกํ อกํสุ "เอเกกํ อตฺตปจฺจกฺขํ กถํ กเถม, โย `อภูตนฺ'ติ กเถสิ กถิตํ วา น สทฺทหติ, ตํ ทาสํ กตฺวา คณฺหิสฺสามา"ติ. ตํปิ มหลฺลกํ ปุจฺฉึสุ "ตาต ตุมฺหากมฺปิ รุจฺจตี"ติ. เอวํ โหตุ ตาตาติ.