๔. มหามาลุงฺกฺยสุตฺตวณฺณนา

[๑๒๙] เอวมฺเม สุตนฺติ มหามาลุงฺกฺยสุตฺตํ. ตตฺถ โอรมฺภาคิยานีติ เหฏฺฐาโกฏฺฐาสิกานิ กามภเว นิพฺพตฺติสํวตฺตนิกานิ. สํโยชนานีติ พนฺธนานิ. กสฺส โข นามาติ กสฺส เทวสฺส วา มนุสฺสสฺส วา เทสิตานิ ธาเรสิ, กึ ตฺวเมเวโก อสฺโสสิ, น อญฺโญ โกจีติ. อนุเสตีติ อปฺปหีนตาย อนุเสติ. อนุสยมาโน สํโยชนํ นาม โหติ.

เอตฺถ จ ภควตา สํโยชนํ ปุจฺฉิตํ, เถเรนปิ สํโยชนเมว พฺยากตํ. เอวํ สนฺเตปิ กสฺส ๑- วาเท ภควตา โทโส อาโรปิโต. โส กสฺมาติ เจ. เถรสฺส ตถาลทฺธิกตฺตา. อยํ หิ ตสฺส ลทฺธิ "สมุทาจารกฺขเณเยว กิเลเสหิ สํยุตฺโต นาม โหติ, อิตรสฺมึ ขเณ อสํยุตฺโต"ติ. เตนสฺส ภควตา โทโส อาโรปิโต. อถายสฺมา อานนฺโท จินฺเตสิ "ภควตา ภิกฺขุสํฆสฺส ธมฺมํ เทสิสฺสามีติ อตฺตโน ธมฺมตาเยว อยํ ธมฺมเทสนา อารทฺธา, สา อิมินา อปณฺฑิเตนปิ ๒- ภิกฺขุนา วิสํวาทิตา, หนฺทาหํ ภควนฺตํ ยาจิตฺวา ภิกฺขูนํ ธมฺมํ เทเสสฺสามี"ติ. โส เอวมกาสิ. ตํ ทสฺเสตุํ "เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท"ติอาทิ วุตฺตํ.

ตตฺถ สกฺกายทิฏฺฐิปริยุฏฺฐิเตนาติ สกฺกายทิฏฺฐิยา คหิเตน อภิภูเตน. สกฺกายทิฏฺฐิปเรเตนาติ สกฺกายทิฏฺฐิยา อนุคเตน. นิสฺสรณนฺติ ทิฏฺฐินิสฺสรณํ นาม นิพฺพานํ, ตํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. อปฺปฏิวินีตาติ อวิโนทิตา อนีหตา. โอรมฺภาคิยสํโยชนนฺติ เหฏฺฐาภาคิยสํโยชนํ นาม โหติ. เสสปเทสุปิ เอเสว นโย. สุกฺกปกฺโข อุตฺตานตฺโถเยว. "สานุสยา ปหียตี"ติ วจนโต ปเนตฺถ เอกจฺเจ "อญฺญํ สญฺโญชนํ, อญฺโญ อนุสโย"ติ วหนฺติ. ยถา หิ "สพฺยญฺชนํ ภตฺตนฺ"ติ วุตฺเต ภตฺตโต อญฺญํ พฺยญฺชนํ โหติ, เอวํ "สานุสยา"ติ วจนโต ปริยุฏฺฐานสกฺกายทิฏฺฐิโต อญฺเญน อนุสเยน ภวิตพฺพนฺติ เตสํ ลทฺธิ. เต "สสีสํ ปารุปิตฺวา"ติอาทีหิ ปฏิกฺขิปิตพฺพา. น หิ สีสโต อญฺโญ ปุริโส อตฺถิ. อถาปิ สิยา "ยทิ ตเทว สํโยชนํ โส อนุสโย, เอวํ สนฺเต ภควตา เถรสฺส