สตฺถา กตภตฺตกิจฺโจ กถาสมุฏฺฐาปนตฺถํ "สปฺปิจาฏิยา ภินฺนปจฺจยา น จินฺเตตพฺพนฺ"ติ อาห. ตสฺมึ สมเย มลฺลิกา ปณฺณํ นีหริตฺวา ภควโต ปุรโต ฐเปตฺวา "ภควา อิมํ ทฺวตฺตึสาย ปุตฺเตหิ สทฺธึ เสนาปติโน มตสาสนํ, อหํ เอตํปิ น จินฺตยามิ, สปฺปิจาฏิปจฺจยา กึ จินฺเตสฺสามีติ ๑- อาห. ภควา "มลฺลิเก มา จินฺตยิ, อนมตคฺเค สํสาเร นาม วตฺตมานานํ โหติ เอตนฺ"ติ อนิจฺจตาทิปฏิสํยุตฺตํ ธมฺมกถํ กตฺวา อคมาสิ. มลฺลิกา ทฺวตฺตึส สุณิสาโย ปกฺโกสาเปตฺวา โอวาทํ อทาสิ. ราชา มลฺลิกํ ปกฺโกสาเปตฺวา "เสนาปติโน อมฺหากํ อนฺตเร ภินฺนโทโส ๒- อตฺถิ นตฺถี"ติ ปุจฺฉิ. นตฺถิ สามีติ. โส ตสฺสา วจเนน ตสฺส นิทฺโทสภาวํ ญตฺวา วิปฺปฏิสารี พลวโทมนสฺสํ อุปฺปาเทสิ, โส "เอวรูปํ นาม อโทสการกํ มํ สมฺภาวยิตฺวา อาคตํ สหายกํ วินาเสสินฺ"ติ ตโต ปฏฺฐาย ปาสาเท วา นาฏเกสุ วา รชฺชสุเขสุ วา จิตฺตสฺสาทํ อลมาโน ตตฺถ ตตฺถ วิจริตุํ อารทฺโธ. เอตเทวสฺส ๓- กิจฺจํ อโหสิ. อิทํ สนฺธาย วุตฺตํ "เกนจิเทว กรณีเยนา"ติ. ทีฆํ การายนนฺติ ทีฆการายโน นาม พนฺธุลมลฺลเสนาปติสฺส ภาคิเนยฺโย "เอตสฺส เม มาตุโล อโทสการโก นิกฺการเณน ฆาติโต"ติ รญฺญา เสนาปติฏฺฐาเน ฐปิโต. ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. มหจฺจราชานุภาเวนาติ มหตา ราชานุภาเวน, ธรณีตลํ ภินฺทนฺโต วิย สาครํ ปริวตฺเตนฺโต วิย วิจิตฺตเวสโสเภน มหตา พลกาเยนาติ อตฺโถ. ปาสาทิกานีติ ทสฺสเนเนว สห รญฺชนกานิ ๔- ปสาทนียานีติ ตสฺเสว เววจนํ. อถวา ปาสาทิกานีติ ปสาทชนกานิ ๕- อปฺปสทฺทานีติ นิสฺสทฺทานิ. อปฺปนิคฺโฆสานีติ อวิภาวิตฏฺเฐน นิคฺโฆเสน รหิตานิ. วิชนวาตานีติ วิคตชนวาตานิ. มนุสฺสราหสฺเสยฺยกานีติ มนุสฺสานํ รหสฺสกมฺมานุจฺฉวิกานิ, รหสฺสมนฺตํ มนฺเตนฺตานํ อนุรูปานีติ อตฺโถ. ปฏิสลฺลานสารุปฺปานีติ นิลียนมานภาวสฺส เอกีภาวสฺส อนุจฺฉวิกานิ. ยตฺถ สุทํ มยนฺติ น เตน ตตฺถ ภควา

@๔ ก. ปสาทชนกานิ ๕ สี., ก. ทสฺสนียานิ ปยิรุปาสิตปุพฺโพ, ตาทิเสสุ ปน ปยิรุปาสิตปุพฺโพ, ตสฺมา ยาทิเสสุ สุทํ มยนฺติ อยเมตฺถ อตฺโถ.

อตฺถิ มหาราชาติ ปณฺฑิโต เสนาปติ "ราชา ภควนฺตํ มมายตี"ติ ชานาติ, โส สเจ มํ ราชา "กหํ ภควา"ติ วเทยฺย, อทนฺธายนฺเตน อาจิกฺขิตุํ ยุตฺตนฺติ จรปุริเส ปโยเชตฺวา ภควโต นิวาสนฏฺฐานํ ญตฺวาว วิหรติ. ตสฺมา เอวมาห. อารามํ ปาวิสีติ พหินิคเม ขนฺธาวารํ พนฺธาเปตฺวา การายเนน สทฺธึ ปาวิสิ.