@๓ อุปการาวหํ, สุ.วิ. ๑/๒๕๖/๒๒๒ ๔ ฉ.ม. อิติสทฺโท น ทิสสติ โสฬสสหสฺสคาถาปริมาณาย พุทฺธมนฺตา นาม อเหสุํ, เยสํ วเสน "อิมินา ลกฺขเณน สมนฺนาคตา พุทฺธา นาม โหนฺติ, อิมินา ปจฺเจกพุทฺธา นาม โหนฺติ, อิมินา เทฺว อคฺคสาวกา, อสีติมหาสาวกา, พุทฺธมาตา, พุทฺธปิตา, อคฺคุปฏฺฐาโก, อคฺคุปฏฺฐายิกา, ราชา จกฺกวตฺตี"ติ อยํ วิเสโส ญายติ. อนวโยติ อิเมสุ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนูโน ปริปูริการี, อวโย น โหตีติ วุตฺตํ โหติ. อวโย นาม โย ตานิ อตฺถโต จ คนฺถโต จ สนฺธาเรตุํ น สกฺโกติ. อสฺโสสิ โขติอาทีสุ ยํ วตฺตพฺพํ สิยา, ตํ สาเลยฺยกสุตฺเต ๑- วุตฺตเมว.
[๓๘๔] อยํ ตาตาติ อยํ มหลฺลกตาย คนฺตุํ อสกฺโกนฺโต มาณวํ อามนฺเตตฺวา เอวมาห. อปิจ เอส พฺราหฺมโณ จินฺเตสิ "อิมสฺมึ โลเก `อหํ พุทฺโธ อหํ พุทฺโธ'ติ อุคฺคตสฺส นามํ คเหตฺวา พหู ชนา วิจรนฺติ, ตสฺมา น เม อนุสฺสวมตฺเตเนว อุปสงฺกมิตุํ ยุตฺตํ. เอกจฺจํ หิ อุปสงฺกมนฺตสฺส อปกฺกมนํปิ ครุ โหติ, อนตฺโถปิ อุปฺปชฺชติ. ยนฺนูนาหํ มม อนฺเตวาสิกํ เปเสตฺวา `พุทฺโธ วา โน วา'ติ ชานิตฺวา อุปสงฺกเมยฺยนฺ"ติ, ตสฺมา มาณวํ อามนฺเตตฺวา "อยํ ตาตา"ติอาทิมาห. ตํ ภวนฺตนฺติ ตสฺส โภโต. ตถา สนฺตํเยวาติ ตถา สโตเยว. อิทํ หิ อิตฺถมฺภูตาขฺยานตฺเถ อุปโยควจนํ. ยถา กถํ ปนาหํ โภติ เอตฺถ กถํ ปนาหํ โภ ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ชานิสฺสามิ, ยถา สกฺกา โส ญาตุํ, ตถา เม อาจิกฺขาติ อตฺโถ. ยถาติ วา นิปาตมตฺตเมเวตํ. กถนฺติ อยํ อาการปุจฺฉา, เกนากาเรนาหํ ภวนฺตํ โคตมํ ชานิสฺสามีติ อตฺโถ.
เอวํ วุตฺเต กิร นํ อุปชฺฌาโย "กึ ตฺวํ ตาต ปฐวิยํ ฐิโต ปฐวึ น ปสฺสามีติ วิย จนฺทิมสูริยานํ โอภาเส ฐิโต จนฺทิมสูริเย น ปสฺสามีติ วิย วทสี"ติอาทีนิ วตฺวา ชานนาการํ ทสฺเสนฺโต อาคตานิ โข ตาตาติอาทิมาห. ตตฺถ มนฺเตสูติ เวเทสุ. ตถาคโต กิร อุปฺปชฺชิสฺสตีติ ปฏิกจฺเจว สุทฺธาวาสา เทวา เวเทสุ ลกฺขณานิ ปกฺขิปิตฺวา "พุทฺธมนฺตา นาม เอเต"ติ พฺราหฺมณเวเสน เวเท วาเจนฺติ "ตทนุสาเรน มเหสกฺขา สตฺตา ตถาคตํ ชานิสฺสนฺตี"ติ.