[๔๘๕] อฏฺฐิตวตาติ ๒- อฏฺฐิตตปํ, อสฺส ปธานปเทน สทฺธึ สมฺพนฺโธ, ตถา สปฺปุริสปทสฺส. อิทญฺหิ วุตฺตํ โหติ:- โภโต โคตมสฺส อฏฺฐิตปธานวตํ อโหสิ, สปฺปุริสปธานวตํ ๓- อโหสีติ. อตฺถิ เทวาติ ๔- ปุฏฺโฐ สมาโนติ อิทํ มาณโว "สมฺมาสมฺพุทฺโธ อชานนฺโตว ปกาเสสี"ติ สญฺญาย อาห. เอวํ สนฺเตติ ตุมฺหากํ อชานนภาเว สนฺเต. ตุจฺฉา ๕- มุสา โหตีติ ตุมฺหากํ กถา อผลา นิปฺผลา โหติ. เอวํ มาณโว ภควนฺตํ มุสาวาเทน นิคฺคณฺหาติ นาม. วิญฺญุนา ปุริเสนาติ ปณฺฑิเตน มนุสฺเสน. ตฺวํ ปน อวิญฺญุตาย มยา พฺยากตมฺปิ น ชานาสีติ ทีเปติ. อุจฺเจน สมฺมตนฺติ อุจฺเจน สทฺเทน สมฺมตํ ปากฏํ โลกสฺมึ. อตฺถิ เทวาติ ๖- สุสุทารกาปิ หิ เทวา นาม โหนฺติ, เทวิโย นาม โหนฺติ, เทวา ปน อติเทวา นาม, ๗- โลเก เทโว เทวีติ ลทฺธนาเมหิ มนุสฺเสติ อธิกาติ อตฺโถ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

ปปญฺจสูทนิยา มชฺฌิมนิกายฏฺฐกถาย

สงฺคารวสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

อิติ