มาตาปิตโร โสกสลฺลสมปฺปิตา วิสญฺญิโน หุตฺวา สยเน นิปตึสุ. อุภโต จุทฺทสเคหวาสิโน ปาสาทํ อารุยฺห ปุปฺผิตกึสุกสาขํ โอจินนฺตา ๑- วิย ตสฺสา สพฺพาภรณานิ โอมุญฺจิตฺวา นเขหิ สีมนฺตํ กตฺวา เกเส พนฺธิตฺวา นีลสาฏกํ นิวาเสตฺวา หตฺเถ นีลปิโลติกขณฺฑํ เวเฐตฺวา กณฺเณสุ ติปุปฏฺฏเก ปิลนฺธาเปตฺวา ตาลปณฺณปจฺฉึ ทตฺวา ปาสาทโต โอตาเรตฺวา ๒- ทฺวีสุ พาหาสุ คเหตฺวา "ตว สามิกํ คเหตฺวา ยาหี"ติ มหาปุริสสฺส อทํสุ.

นีลุปฺปลํปิ อติภาโรติ อนุกฺขิตฺตปุพฺพา สุขุมาลทาริกา "อุฏฺฐาหิ สามิ คจฺฉามา"ติ อาห. โพธิสตฺโต นิปนฺนโกว อาห "นาหํ อุฏฺฐหามี"ติ. อถ กินฺติ วทามีติ. "อุฏฺฐาหิ ๓- อยฺย มาตงฺคาติ เอวํ มํ วทาหี"ติ. สา ตถา อโวจ. น ตุยฺหํ มนุสฺสา อุฏฺฐานสมตฺถํ มํ อกํสุ, พาหาย มํ คเหตฺวา อุฏฺฐาเปหีติ. สา ตถา อกาสิ. โพธิสตฺโต อุฏฺฐหนฺโต วิย ปริวตฺเตตฺวา ภูมิยํ ปติตฺวา "นาสิตํ โภ ทิฏฺฐมงฺคลิกาย ปฐมํ มนุสฺเสหิ โกฏฺฏาเปตฺวา, อิทานิ สยํ โกฏฺเฏตี"ติ วิรวิตฺถ. สา กึ กโรมิ อยฺยาติ. ทฺวีหิ หตฺเถหิ คเหตฺวา อุฏฺฐา- เปหีติ. สา อุฏฺฐาเปตฺวา นิสีทาเปตฺวา คจฺฉาม สามีติ. คจฺฉา นาม อรญฺเญ โหนฺติ, มยํ มนุสฺสา, อติโกฏฺฏิโตมฺหิ ตุมฺหํ มนุสฺเสหิ, น สกฺโกมิ ปทสา คนฺตุํ, ปิฏฺฐิยา มํ เนหีติ. สา โอนมิตฺวา ปิฏฺฐึ อทาสิ. โพธิสตฺโต อภิรุหิ. กุหึ เนมิ สามีติ. พหินครํ เนหีติ. สา ปาจีนทฺวารํ คนฺตฺวา "อิธ เต สามิ วสนฏฺฐานนฺ"ติ ปุจฺฉิ. กตรํ ฐานํ เอตนฺติ. ปาจีนทฺวารํ สามีติ. ปาจีนทฺวาเร จณฺฑาลปุตฺตา วสิตุํ น ลภนฺตีติ อตฺตโน วสนฏฺฐานํ อนาจิกฺขิตฺวาว สพฺพทฺวารานิ อาหิณฺฑาเปสิ. กสฺมา? ภวคฺคปฺปตฺตมสฺสา มานํ ปาเตสฺสามีติ. มหาชโน อุกฺกุฏฺฐิมกาสิ "ฐเปตฺวา ตุมฺหาทิสํ อญฺโญ เอติสฺสา มานเภทโก นตฺถี"ติ.

สา ปจฺฉิมทฺวารํ ปตฺวา "อิธ เต สามิ วสนฏฺฐานนฺ"ติ ปุจฺฉิ. กตรํ ฐานํ เอตนฺติ. ปจฺฉิมทฺวารํ สามีติ. อิมินา ทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา จมฺมเคหํ โอโลเกนฺตี คจฺฉาติ. สา ตตฺถ คนฺตฺวา อาห "อิทํ จมฺมเคหํ ตุมฺหากํ วสนฏฺฐานํ สามี"ติ. อามาติ ปิฏฺฐิโต โอตริตฺวา จมฺมเคหํ ปาวิสิ.

เล่มที่ ๑๓ มัชฌิมนิกาย มัชฌิมปัณณาสก์๘๖

ที่มาและฉบับอื่นของ “๖. อุปาลิวาทสูตร”