@3 upakārāvahaṃ, su.vi. 1/256/222 4 cha.Ma. itisaddo na disasati Soḷasasahassagāthāparimāṇāya buddhamantā nāma ahesuṃ, yesaṃ vasena "iminā lakkhaṇena samannāgatā buddhā nāma honti, iminā paccekabuddhā nāma honti, iminā dve aggasāvakā, asītimahāsāvakā, buddhamātā, buddhapitā, aggupaṭṭhāko, aggupaṭṭhāyikā, rājā cakkavattī"ti ayaṃ viseso ñāyati. Anavayoti imesu lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anūno paripūrikārī, avayo na hotīti vuttaṃ hoti. Avayo nāma yo tāni atthato ca ganthato ca sandhāretuṃ na sakkoti. Assosi khotiādīsu yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sāleyyakasutte vuttameva.

[384] Ayaṃ tātāti ayaṃ mahallakatāya gantuṃ asakkonto māṇavaṃ āmantetvā evamāha. Apica esa brāhmaṇo cintesi "imasmiṃ loke `ahaṃ buddho ahaṃ buddho'ti uggatassa nāmaṃ gahetvā bahū janā vicaranti, tasmā na me anussavamatteneva upasaṅkamituṃ yuttaṃ. Ekaccaṃ hi upasaṅkamantassa apakkamanaṃpi garu hoti, anatthopi uppajjati. Yannūnāhaṃ mama antevāsikaṃ pesetvā `buddho vā no vā'ti jānitvā upasaṅkameyyan"ti, tasmā māṇavaṃ āmantetvā "ayaṃ tātā"tiādimāha. Taṃ bhavantanti tassa bhoto. Tathā santaṃyevāti tathā satoyeva. Idaṃ hi itthambhūtākhyānatthe upayogavacanaṃ. Yathā kathaṃ panāhaṃ bhoti ettha kathaṃ panāhaṃ bho taṃ bhavantaṃ gotamaṃ jānissāmi, yathā sakkā so ñātuṃ, tathā me ācikkhāti attho. Yathāti vā nipātamattamevetaṃ. Kathanti ayaṃ ākārapucchā, kenākārenāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ jānissāmīti attho.

Evaṃ vutte kira naṃ upajjhāyo "kiṃ tvaṃ tāta paṭhaviyaṃ ṭhito paṭhaviṃ na passāmīti viya candimasūriyānaṃ obhāse ṭhito candimasūriye na passāmīti viya vadasī"tiādīni vatvā jānanākāraṃ dassento āgatāni kho tātātiādimāha. Tattha mantesūti vedesu. Tathāgato kira uppajjissatīti paṭikacceva suddhāvāsā devā vedesu lakkhaṇāni pakkhipitvā "buddhamantā nāma ete"ti brāhmaṇavesena vede vācenti "tadanusārena mahesakkhā sattā tathāgataṃ jānissantī"ti.

เล่มที่ ๑๓ มัชฌิมนิกาย มัชฌิมปัณณาสก์๔๑๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. พรหมายุสูตร”