@4 cha.Ma. kiṃ pana 5 cha.Ma. te Acittakaṃ paññapenti. Yathā kira vāte vāyante sākhā calati, udakaṃ calati, na ca tattha cittaṃ atthi, evaṃ kāyadaṇḍopi acittakova hoti. Yathā ca vāte vāyante tālapaṇṇādīni saddaṃ karonti, udakaṃ saddaṃ karoti, na ca tattha cittaṃ atthi, evaṃ vacīdaṇḍopi acittakova hotīti imaṃ daṇḍadvayaṃ acittakaṃ paññapenti. Cittaṃ pana manodaṇḍanti paññapenti. Athassa bhagavā vacanaṃ patiṭṭhapetukāmo "kiṃ pana tapassī"tiādimāha.

Tattha kathāvatthusminti ettha kathāyeva kathāvatthu. Kathāyaṃ patiṭṭhapesīti attho. Kasmā pana bhagavā evamakāsi? passati hi bhagavā "ayaṃ imaṃ kathaṃ ādāya gantvā attano satthu mahāniganthassa ārocessati, tissañca parisati upāli gahapati nisinno, so imaṃ kathaṃ sutvā mama vādaṃ āropetuṃ āgamissati, tassāhaṃ dhammaṃ desessāmi, so tikkhattuṃ saraṇaṃ gamissati, athassa cattāri saccāni pakāsissāmi, so saccappakāsanāvasāne sotāpattiphale patiṭṭhahissati, paresaṃ saṅgahatthameva hi mayā pāramiyo pūritā"ti. Imamatthaṃ passanto evamakāsi.

[57] Kammāni paññapesīti idaṃ nigantho buddhasamayena pucchanto āha. Kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammanti ettha kāyadvāre ādānaggahaṇamuñcanacopanappattā aṭṭhakāmāvacarakusalacetanā dvādasaakusalacetanāti vīsaticetanā kāyakammaṃ nāma. Kāyadvāre ādānādīni appatvā vacīdvāre vacanabhedaṃ pāpayamānā uppannā tāyeva vīsaticetanā vacīkammaṃ nāma. Ubhayadvāre copanaṃ appattā manodvāre uppannā ekūnatiṃsakusalacetanā manokammaṃ nāma. Apica saṅkhepato tividhaṃ kāyaduccaritaṃ kāyakammaṃ nāma, catubbidhaṃ vacīduccaritaṃ vacīkammaṃ nāma, tividhaṃ manoduccaritaṃ manokammaṃ nāma. Imasmiṃ ca sutte kammaṃ dhuraṃ, anantarasutte "cattārimāni puṇṇa kammāni mayā sayaṃ abhiññā sacchikatvā paveditānī"ti evaṃ āgatepi cetanā dhuraṃ. Yattha katthaci hi pavattā cetanā "kaṇhaṃ kaṇhavipākan"tiādibhedaṃ labhati. Niddesāvārepissa "sabyāpajjhaṃ