บทว่า มุสา แปลว่า หายไป.

บทว่า โมสธมฺมา ความว่า มีการหายไปเป็นสภาวะ คือไม่ปรากฏ เหมือนนา เหมือนสวน และเหมือนเงินทองที่หายไป ไม่ปรากฏเหมือนเห็นในฝัน ๒-๓ วันก็หายไป ด้วยเหตุนั้น จึงตรัสว่า มีการหายไปเป็นธรรมดา.

บทว่า มายากตเมตํ ความว่า ย่อมปรากฏ เหมือนทำน้ำให้เห็นเป็นแก้วมณี ทำใบพุทราให้เห็นเป็นกหาปณะ ก็หรือสิ่งอื่นๆ เมื่อคนยืนใกล้ๆ มองดูสิ่งเห็นปานนั้น ของก็จะปรากฏเหมือนอย่างนั้น แต่เมื่อเลยที่ใกล้ไป สิ่งนั้นๆ ก็ปรากฏเป็นปกติอย่างเดิม. แม้กามทั้งหลายก็อย่างนั้นเหมือนกัน ท่านกล่าวว่าทำความลวง เพราะอรรถว่าปรากฏเป็นอีกอย่างหนึ่ง.

อีกอย่างหนึ่ง นักเล่นกล เอาน้ำเป็นต้น มาแสดงลวงโดยทำให้เห็นเป็นแก้วมณีเป็นต้นฉันใด แม้กามทั้งหลายก็ฉันนั้น แสดงลวงสภาวะที่ไม่เที่ยงเป็นต้น โดยให้เห็นว่าเที่ยงเป็นต้น เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่าทำการลวง เพราะอรรถว่าเป็นตัวลวง.

เล่มที่ ๑๔ มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์๑๑๔

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๖. อาเนญชสัปปายสูตร”