บทว่า มหาเสเนน ความว่า ก็การณ์แห่งความตายมีหลายอย่างมีไฟ ยาพิษและศัสตราเป็นต้น คือเสนาของมัจจุราชนั้น ความผัดเพี้ยนกล่าวคือการทำสันถวไมตรีอย่างนี้ว่า ท่านจงรอสอง-สามวันก่อน จนกว่าข้าพเจ้าจะทำกรรมเป็นที่พึ่งของตนมีการบูชาพระพุทธเจ้าเป็นต้น หรือกล่าวคือการให้สินจ้างอย่างนี้ว่า ท่านจงถือเอาหนึ่งร้อย หรือหนึ่งแสนนี้แล้วรอสอง-สามวัน หรือกล่าวคือ กองพลอย่างนี้ว่า เราจักต้านทานด้วยกองพลนี้ ดังนี้กับมัจจุราชเห็นปานนี้ซึ่งมีเสนาใหญ่ด้วยอำนาจแห่งเสนาใหญ่นั้น ย่อมไม่มี.

ก็บทว่า สงฺคโร ความผัดเพี้ยนนั้นเป็นชื่อแห่งการทำสันถวไมตรี การให้สินจ้างและกองพล เพราะฉะนั้น เนื้อความนี้ได้กล่าวแล้ว.

บทว่า อตนฺทิตํ ได้แก่ ผู้ไม่เกียจคร้าน คือขยัน.

บุคคลนั้นชื่อว่าผู้มีราตรีหนึ่งเจริญ เพราะความที่บุคคลนั้นเป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ เพราะฉะนั้น บุคคลนั้นชื่อว่า ภทฺเทกรตฺโต ผู้มีราตรีหนึ่งเจริญ.

เล่มที่ ๑๔ มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์๕๔๔

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. ภัทเทกรัตตสูตร”